Etnische rivaliteit

Op televisie geen Groot-Nederland. De Vlamingen kijken steeds minder naar de Nederlandse zenders. Vroeger was de Nederlandse televisie een alternatief voor bevoogdende Vlaamse staatstelevisie. Sinds de komst van de commerciële zender VTM kijkt nog maar twee procent van de Vlamingen Nederlands, tegen vroeger ruim vijfentwintig.

Geen Vlaming die nog iets van Nederlandse televisie weet. Reality-programma De Bus zou een Vlaams-Nederlandse coproductie worden met zes Vlaamse en zes Nederlandse deelnemers, maar de Vlaamse commerciële zender is inmiddels met uitzenden gestaakt bij gebrek aan belangstelling. De Bus is nu een Nederlands programma. Zouden de Vlaamse deelnemers zich met al die platte seksuele toespelingen en grofheid in het programma meer hebben moeten aanpassen aan de Nederlandse mentaliteit dan omgekeerd zodat het programma de Vlaamse kijker minder zegt?

De televisie nationaliseert. Zuid-Limburgers keken in de jaren '60 en '70 met hun lange, draaibare antennes naar de Duitse en Belgische televisie, de laatste decennia zijn ze steeds meer op Hilversum gaan afstemmen. Ajax werd in de succesjaren ook een Limburgse voetbalclub. Zuid-Limburg verHollandst en Vlaanderen verVlaamst door televisie.

Daaroverheen komt in Nederland het regionalistische sausje van de lokale televisie waar meestal het ABN maar soms het regiolect wordt gebezigd, een taaltje dat tussen de vele dorps- en stadsdialecten en het ABN in staat. Televisie is de voornaamste samensmeder en identiteitsmaker en volgens die graadmeter drijven Vlaanderen en Nederland steeds verder van elkaar weg.

Wel geslaagd als Vlaams-Nederlandse coproductie is het afgelopen weekeind beëindigde survival-programma Robinson. Teams moesten overleven en zelf voedsel zoeken op tropische eilanden en met elkaar wedijveren in fysieke en geestelijke tests. Op de achtergrond speelde etnische rivaliteit. Achter de vriendelijke glimlach van de ervaren Melvin school vastberadenheid en voor hij zijn laatste ronde inging, zong hij het Surinaamse volkslied. ,,Daar doe ik het voor'', zei hij. Met zijn prestaties wilde hij zijn altijd visueel identificeerbare creoolse groep vertegenwoordigen.

Ook bij een andere, minder vriendelijke volhoudster, Eva, vroeg ik me af in hoeverre haar Vlaamse achtergrond meespeelde bij haar prestaties. Ook in co-producties gaat de directe, onverbloemde Nederlandse mentaliteit al gauw domineren. ,,Ik heb meer zelfvertrouwen gekregen'', zei Eva toen ze geheel tegen haar verwachting in dankzij haar sportiviteit, taaiheid en intelligentie als één na laatste eindigde. Wie weinig zelfvertrouwen heeft, denkt dat hij vanzelfsprekend op achterstand staat. Dus moet er een extra reserve aan prestaties en vaardigheid worden opgebouwd zodat je met de andere, meerdere, gelijk kunt komen. De nietsvermoedende, zelfbewuste ander kan onverwacht worden voorbijgestreefd.

Onder de laatste vier in Robinson zaten drie vrouwen. Finaliste Sacha had een gemengd etnische achtergrond en vertelde over haar jeugd zonder vader en hoe ze vaak zelf geld moest verdienen. Maar de winnaar werd na een stemming onder zeven afgevallen deelnemers Karin, de aardigste vrouw, Nijenrode-studente die weinig opviel, zich weinig met zaken bemoeide en met iedereen wel zo'n beetje overweg kon. Supersurvijvelaar Melvin had het volgens mij het meeste verdiend. Hij was prettig in de omgang en deed het meest voor de groep door eetbare oerwoudplanten te vinden en vis te vangen en klaar te maken. Hij viel af in de laatste twee tests. Andere mannen sneuvelden in schervengerichten. Té betrokken, te weinig tact.

Een correctie: het Journaal had om acht uur een gesprek met een politiewoordvoerder en om tien uur zaterdagavond wél een uitgebreid bericht met beelden over de rellen in Den Bosch. Het was ingesproken door Pauline Broekema, maar anders dan bij RTL was ze niet direct in beeld.