Stuiptrekkingen bij koppeling EU en NAVO

De vorming van een Europese defensiemacht voor eigen vredesoperaties leidt tot harde onderhandelingen. Turkije en Frankrijk tonen hun nationale reflexen.

De feestdagen bieden de Europese Unie en NAVO even wat ruimte om de kruitdampen te laten optrekken. Het optuigen van een 60.000 man sterke snellereactiemacht van de EU, die in 2003 klaar moet zijn, leidde de afgelopen weken tot harde en uitputtende onderhandelingen bij de EU en NAVO. Vooral bij Frankrijk en Turkije, dat wel lid is van de NAVO, maar [nog] niet van de EU, speelden gevoelens van rivaliteit en onvrede jegens respectievelijk NAVO en EU hoog op.

Franse koppigheid en een Turks veto zorgden afgelopen donderdag en vrijdag tot diep in de avond tijdens een bijeenkomst van de NAVO-ministers van Buitenlandse Zaken in Brussel voor irritaties en zelfs een crisissfeer. Frankrijk gaf uiteindelijk toe en ging akkoord met geregeld overleg tussen de EU en NAVO. Maar Turkije blokkeerde een veiligheidsovereenkomst tussen de NAVO en de EU, die de EU-macht `verzekerde toegang' geeft tot de NAVO-planningscapaciteit en middelen. Het sluimerende Franse solisme en de harde Turkse opstelling geven de onderhandelingen over de samenwerking van de EU-macht met de NAVO een grillig karakter. Onzeker is ook de opstelling van de nieuwe Amerikaanse regering: hoe sterk zullen de Verenigde Staten zich in Europa en de NAVO blijven manifesteren?

De Franse opstelling is volgens een hoge NAVO-diplomaat terug te voeren op ,,een consequent programma dat al sinds generaal De Gaulle wordt gevolgd: het elan van de NAVO zoveel mogelijk afremmen''. Frankrijk incasseerde anderhalve week geleden op de EU-top van Nice een nederlaag doordat de veertien andere regeringsleiders weigerden in te stemmen met de wens van Parijs om de Europese reactiemacht ,,een onafhankelijke capaciteit'' voor beslissingen bij vredesoperaties te geven; los van SHAPE, het militaire NAVO-hoofdkwartier, zoals president Chirac een dag te voren nog had bepleit. De Fransen hielden in de daaropvolgende dagen vast aan hun wens voor onafhankelijke planning. Maar afgelopen donderdag en vrijdag bestookte een Franse topdiplomaat de internationale media in het NAVO-hoofdkwartier met een nieuwe lezing: Frankrijk is nooit voor een onafhankelijke planningscapaciteit geweest. ,,Hoe komt u daarbij? Er is een misverstand over het woord onafhankelijk'', zei hij. Parijs wil slechts planning via nationale hoofdkwartieren of via de NAVO. ,,De Franse opstelling heeft veel te maken met uiterlijke schijn en gejen'', reageert een hoge NAVO-diplomaat. ,,Maar één ding weten ze heel goed: als het echt moeilijk wordt, komen de Amerikanen ons toch redden.'' Een andere NAVO-diplomaat verwacht dat de Fransen zullen blijven proberen de EU-macht ,,op allerlei manieren'' zo onafhankelijk mogelijk te maken.

Meer begrip is er binnen de NAVO voor de Turkse opstelling. De Turken – die met Griekenland over Cyprus twisten – vrezen dat zij als niet-EU-lid niet kunnen meepraten over Europese vredesmissies, mocht het zover komen. Daarom blokkeren zij nu de structurele toegang voor de EU tot de NAVO-planning en middelen. ,,Zij worden volgens de EU-besluiten er wel bij betrokken, maar zij willen echt meebeslissen'', zegt een NAVO-diplomaat. ,,De Turkse positie is een groot probleem. We weten niet hoe lang dit gaat duren. Het kan de NAVO mogelijk beletten een volwaardig tegenspeler te zijn bij de opbouw van de Europese Veiligheids- en Defensie-identiteit'', zegt een andere NAVO-diplomaat.

De Franse en Turkse manoeuvres zijn de onvermijdelijke nationale reflexen en stuiptrekkingen die horen bij de ontwikkeling van ,,dit ambitieuze project'', zoals NAVO-chef Robertson de opbouw van de EU-macht vorige week in gesprek met journalisten noemde. Nee, een ,,tweede of mini-NAVO'' of een ,,mini-SHAPE'' komt er zeker niet, gnuifde hij. Het is niet wenselijk, niet noodzakelijk en niet betaalbaar. Met enig profetisch inzicht voorspelde Robertson dat de vergadering van donderdag en vrijdag geen complete samenwerkingsovereenkomst zou opleveren. Volgens hem zal het ,,koppelen van het ruimteschip EU en het ruimteschip NAVO'' nog maanden duren. Maar hij is ook optimistisch: ,,Er is in de afgelopen twaalf maanden op dit terrein meer bereikt dan in de afgelopen twaalf jaar.''