Paars profileert zich voor een nieuw pact

Paars vertoont haarscheuren, zo leek het de afgelopen weken. Maar ze hebben gesproken, de kopstukken van de coalitie. Paars pacteert.

,,Het zijn dagkoersen.'' Premier Kok zei het gisteren in Buitenhof, verwijzend naar opiniepeilingen waaruit zou blijken dat de VVD inmiddels `groter is' dan de PvdA. Peilingen van de kiezersgunst mogen model staan voor de algemene schijnexactheid waarmee rondom het Binnenhof wordt gesproken over de toekomst van de tweede paarse coalitie in het algemeen en van premier Kok in het bijzonder.

Volgens de jongste NIPO-metingen zou de VVD nu bij verkiezingen 42 zetels halen en de PvdA 41 zetels. Het zijn cijfers die met een foutenmarge van minimaal drie zetels moeten worden bezien. Aan de PvdA zouden even zo goed 44 zetels kunnen worden toegedicht, met 39 zetels voor de VVD. Of 45 zetels voor de VVD en 38 voor de PvdA.

De cijfers zouden daverende spanning uitdrukken als er deze week verkiezingen zouden worden gehouden. Maar die verkiezingen zijn vooralsnog voorzien voor mei 2002. Een week geleden nog kon – ook op grond van dagkoersen – worden vermoed dat Kok-II voortijdig aan zijn einde zou komen. Signalen waren er te over. PvdA'er Melkert heropende de aanval op de `Zalmnorm', VVD'er Dijkstal zag ,,een andere koers'' bij de PvdA opdoemen, `kroonprins' Cohen vertrok naar Amsterdam, PvdA-leider Kok begon blijk te geven van slijtage in zijn vruchteloze ruzie met minister Van Aartsen.

Ruim baan voor Melkert – dat was het beeld. Kok verkeert in zijn nadagen, Cohen heeft gekozen voor Amsterdam, de VVD laat zichzelf op afstand manoeuvreren. De tijd voor Melkert is rijp om zich scherp te profileren. En Melkert profileerde zich, afgelopen donderdag in deze krant, met een klemmende oproep voor een `nieuw pact voor paars', niet alleen voor het laatste begrotingsjaar van deze coalitie (2002), maar ook voor een volgend regeerakkoord.

Afgelopen september verbaasde Melkert vriend en vijand door openlijk te pleiten voor volledige aflossing van de staatsschuld. Vorige week voegde hij hieraan een issue toe dat, evenals de schuld, tot dusver vooral een VVD-stokpaardje is geweest. Niet langer pleit de PvdA enkelvoudig voor extra miljarden in de publieke sector, maar nadrukkelijk voor de combinatie van meer geld gekoppeld aan nauw omschreven prestatie-eisen in het onderwijs en de zorgsector.

VVD-leider Dijkstal reageerde de volgende dag verbaasd en verheugd tegelijk: ,,Dat zijn ook onze prioriteiten – prima dus.'' Waar Dijkstal eerder in de week de indruk wekte dat `spanningen' in de coalitie zouden oplopen, toonde hij zich nu vooral relativerend over de verhoudingen binnen Paars-II. De coalitiepartijen anticiperen alvast een beetje op komende verkiezingsstrijd, waarin ze ,,herkenbare standpunten'' willen innemen. Het heeft allemaal niets te maken met nieuwe coalitiebesprekingen die pas na verkiezingen komen. Dan spelen standpunten nauwelijks nog een rol, maar gaat het eerder om wederzijds vertrouwen en andere atmosferische overwegingen, aldus Dijkstal.

Het CDA had tot voor kort enige aanleiding voor herlevend zelfvertrouwen, bij alle gekraak in de coalitie en de jongste opiniepeiling die 30 zetels aangeeft. Maar wie Dijkstal goed beluistert, hoort hem het CDA alleen gebruiken als stok om een beetje dreigend naar de PvdA te zwaaien. En de `nummer één' van de VVD in het kabinet, vice-premier Jorritsma, vindt zelfs dat gebaar overbodig. Paars-III komt er gewoon, zo stelt ze kloek in een uitvoerig kerstgesprek met het weekblad Elsevier: ,,Als ik naar het CDA kijk, zie ik alleen maar worstelingen. Het loopt niet in die partij. Jaap de Hoop Scheffer mist de authenticiteit van een politiek leider.''

Aldus profileren de PvdA en de VVD zich tegenover maar niet tégen elkaar. Ze bedienen de publiciteit om posities te markeren en proefballonnen op te laten. In dat licht moeten ook de uitspraken van premier Kok, gisteren in Buitenhof, worden gezien. Kok zei alles en niets tegelijk. Hij kan vertrekken in 2002, maar misschien wil hij wel blijven. Ad Melkert is een stapje dichterbij het PvdA-leiderschap gekomen, maar dé leider is hij nog niet. Eerst eens kijken hoe dit `valt' bij de achterban en in de publiciteit, eerst eens zien of de `wijzers' van de opiniepeilingen zichtbaar uitslaan.

Op grond van de peilingen valt nog slechts een duidelijke uitspraak te doen over D66, dat nu evident is ingehaald door GroenLinks. Waar D66 vorig jaar nog werd getypeerd als een `risico' voor de coalitie kan het nu weinig anders doen dan deze kabinetsperiode tot de laatste dag uitdienen in de hoop op herstel van de kiezersgunst. Voor de PvdA en de VVD weegt die kiezersgunst evenzeer, maar dan vooral omdat daaraan op dit moment geen enkele conclusie valt te verbinden.

Voor geen van de drie coalitiepartijen is de tijd voor harde strijd aangebroken. De lieve vrede is onbedreigd – de vrede die een `nieuw pact voor paars' mag heten.