De ideale moeder

De ideale moeder zorgt goed voor haar kinderen, maar is ook zelfstandig en heeft eventueel een baan. Meisjes denken van zichzelf niet dat ze dat zullen bereiken.

Marieke (22) en Froukje (21) moeten een beetje lachen. Wat voor moeder ze hebben? ,,Nou gewoon'', zegt Marieke. ,,Een lieve moeder.'' Froukje zegt: ,,Mijn moeder kan heel lekker koken.''

Ze zitten in de kantine van het P.C. Hoofthuis van de Universiteit van Amsterdam een broodje te eten. Ze hebben net college gehad over middeleeuwse mystici. En nu praten ze, onvoorbereid, met deze krant over de ideale moeder en hoe ze denken dat ze later, als ze kinderen krijgen, zelf zullen zijn. Ontwikkelingspsycholoog Carine Ex (40) is hierover vorige week aan de Universiteit van Nijmegen gepromoveerd. Ze ondervroeg bijna tweehonderd meisjes, van rond de 17 en rond de 21, hoger en lager opgeleid. Maar zoals dat gaat in wetenschappelijk werk: hun verhalen zijn gestandaardiseerd in scores op een schaal van 1 tot 10. De verhalen van Marieke en Froukje en van zeven andere meisjes in de kantine van het P.C. Hoofthuis die op goed geluk zijn ondervraagd, zijn nog echt. Ze passen, toeval of niet, verbazend goed in de conclusies van het proefschrift.

,,Mijn oudste zusje heeft een zoontje van twee'', zegt Froukje. ,,Zij was advocate, maar ze is nu griffier bij de rechtbank. Dat kan ze parttime doen. Mijn neefje gaat drie dagen per week naar de crèche. De andere dagen kan hij lekker bij zijn moeder thuis aanklungelen.''

Moeders hoeven niet iedere middag thuis met de thee zitten wachten. Dat kan de oppas ook af en toe doen. Maar ze moet wel veel voor haar kinderen over hebben. Marieke en Froukje praten over een docente aan de universiteit die drie kinderen heeft en fulltime werkt. Ze begrijpen niet hoe ze dat voor elkaar krijgt en vooral niet waarom ze het wil. ,,Ze heeft altijd haast. Ze heeft nooit eens tijd om rustig met je te praten'', zegt Froukje. ,,Je vraagt je af hoe dat bij haar thuis gaat.''

,,Mijn moeder hielp me altijd bij mijn huiswerk'', zegt Marieke. ,,En ze las mij en mijn broertje iedere avond voor, tot we naar de middelbare school gingen. Ik vond dat heerlijk. Ik vind eerlijk gezegd dat kinderen daar recht op hebben.''

De meisjes uit het onderzoek van Carine Ex geven hun eigen moeders een score van gemiddeld 5.47 op de dimensie zelfbewust en relatiegericht en een score van 6.29 op de dimensie traditioneel. Hun ideale moeder krijgt een 6.29 voor zelfbewust en relatiegericht en een 3.37 voor traditioneel.

En hoe denken ze dat ze zelf later zullen zijn? De meisjes uit het onderzoek denken dat ze minder traditioneel zullen zijn dan hun moeders. Score 3.58. En ze denken dat ze meer zelfbewust en relatiegericht zullen zijn. Maar niet zo zelfbewust en relatiegericht als hun ideaal. Score 5.72.

Wat is de ideale moeder?

Carine Ex: ,,De ideale moeder zorgt dat ze er echt is voor haar gezin. Ze is gericht op haar kinderen, sensitief voor wat ze kunnen en nodig hebben. Ze weet wat ze van hen kan verwachten in hun ontwikkeling. Maar ze is ook zelfstandig en autonoom. Ze heeft de touwtjes strak in handen. Een eventueel heeft ze een baan, maar nooit voor meer dan een paar dagen.''

Sonja Barend is dat voor de meisjes uit het onderzoek allemaal niet. Die is in hun ogen te bitchy. Claire Huxtable uit de Cosby Show, advocaat, heeft het wel helemaal. Die is volwassen en heeft een natuurlijke autoriteit. Ze is bovendienhumoristisch, gevoelig, mooi en intelligent. En ze is ook nog lief voor haar man. En die man houdt van haar.

Zelf heeft Carine Ex geen kinderen. ,,Lang een relatie gehad en te laat aan een nieuwe relatie begonnen.'' Als ze kinderen gehad zou hebben, zegt ze, dan was ze waarschijnlijk ook korter gaan werken. Niet omdat dat haar ideaal zou zijn geweest – dat zou een fulltime baan zijn en ,,mijn man achter zijn vodden zitten'' zodat hij bijdraagt aan de zorg voor de kinderen. Maar ze denkt niet dat dat was gelukt.

In de conclusie van haar proefschrift schrijft ze dat de oplossing voor het dilemma werk en kinderen gezocht moet worden in het accepteren van een verlies: `Verlies van de droom dat alles wat van waarde is, optimaal kan en zou moeten samengaan.'

Vindt u de meisjes uit uw onderzoek realistisch?

,,Het viel me op dat vooral bij de hoger opgeleide meisjes van begin twintig het verschil tussen hun ideale moederbeeld en wat ze denken dat ze zelf zullen doen het grootst is. Ze denken dat ze traditioneler zullen worden dan ze eigenlijk zouden willen. Ze willen kinderen en parttime werken. Ze denken dat dat moeilijk is. Je voelt de spanningen al aankomen.''

De meisjes uit uw onderzoek hebben een ander ideaal dan de overheid heeft. Die wil dat vrouwen economisch onafhankelijk zijn en dat gaat meestal niet met parttime werk.

,,Als de overheid dat wil, dan moeten er ook faciliteiten voor zijn.''

Maar moet de overheid dat willen?

,,Dat vraag ik me af. Ik heb me nogal geërgerd toen werd aangekondigd dat vrouwen in de bijstand met jonge kinderen moeten gaan werken. Ik vind dat de overheid vrouwen de ruimte moet geven om zelf te kiezen. En de overheid moet letten op wat de belangrijkste tendens is.''

En die is?

,,Dat meisjes niet van zichzelf verwachten dat ze later als ze kinderen hebben fulltime willen blijven werken.''

Hoe ziet uw ideale moeder eruit? Bent u dat zelf?

Stuur uw reactie naar email-adres zok@nrc.nl of naar

NRC Handelsblad, Ouder & Kind, Postbus 8987, 3009 TH Rotterdam. Uw bijdrage moet donderdagochtend in ons bezit zijn.