Berlijn

Phileas Fogg deed het in 80 dagen, Erich Honecker in 80 socialistische vriendschapsverdragen. De Achterpagina gaat in 80 hits de wereld rond. Vandaag de 25ste bestemming: Berlijn.

Berlijn trekt niet de vrolijkste popmuzikanten aan. De eerste en misschien wel enige die een elpee naar deze stad noemde was in 1973 het ex-Velvet-Underground-lid Lou Reed. Berlin begint nog opgewekt met het titelnummer, een getoonzet Sinterklaasgedicht: ,,In Berlin by the wall/ You were five foot ten inches tall/ It was very nice/ Candlelight and Dubonnet on ice.'' Maar dit niemendalletje zet de luisteraar op het verkeerde been, want wat volgt zijn sombere nummers over drugs, dood, seks en kinderleed. Muzikaal gezien is Berlin een poging tot Grote Kunstmuziek, die bezwijkt onder het gewicht van onbeholpen gearrangeerde blazers en strijkers en een drummer die, net als de slagwerker van de Muppetshow, van geen ophouden weet met zijn geroffel.

Berlin ging ook volgens Lou Reed zelf eigenlijk niet over Berlijn. ,,Berlin is slechts een realistisch verhaal dat mensen de hele tijd overkomt, niet alleen in Berlijn, maar ook in Ohio'', zei hij erover. Toch raakte Berlin een snaar bij popmuzikanten. Niet lang na het verschijnen van Berlin verbleef David Bowie, met wie Reed eerder had samengewerkt, lange tijd in Berlijn. Volgens Iggy Pop was Bowie toen `clean' en jogde hij elke dag langs de westelijke kant van de muur om West-Berlijn heen. Maar aan Heroes en Low, de twee elpees uit 1977 die Bowie onder leiding van Brian Eno opnam in een studio met de naam Hansa by the Wall, is niet te horen dat Bowie toen zo'n goede conditie had dat hij dagelijks tientallen kilometers kon hardlopen. Beide platen zijn net als Reeds Berlin uitgesproken somber.

Bowie's Berlijnse oeuvre bevat een paar nummers die refereren aan Berlijn. In het `Heroes' is sprake van een muur waar twee geliefden staan, terwijl geweren schieten. ,,And the shame, was on the other side/ We can beat them, forever and ever/Then we could be heroes, just for one day'', zo laat Bowie daarop volgen. `The Weeping Wall' en `Neuköln', waarmee ongetwijfeld de West-Berlijnse wijk Neukölln wordt bedoeld, refereren op het eerste gezicht explicieter aan de Muur en Berlijn, maar woorden ontbreken hier. Het zijn allebei zware, onheilspellende, instrumentale nummers.

Een jaar eerder had `Holiday In The Sun' van de legendarische punkgroep The Sex Pistols wel een tekst over de Berlijnse Muur. Hierin zingt Johnnie Rotten dat hij liever naar Nieuw Belsen (Berlijn) op vakantie gaat dan naar een zonnig oord. Maar staande bij de Muur, begrijpt hij ook niet helemaal waarom hij daar is: ,,Gotta go over the Berlin Wall I don't understand it.... I gotta go over the wall I don't understand this bit at all....''

In de jaren negentig nam ook U2 onder leiding van Brian Eno een cd op in Berlijn, Achtung baby!, maar dit inspireerde de vier Ieren niet tot nummers over Berlijn. Hetzelfde geldt voor de charlataneske neo-katholieke Australische zanger Nick Cave, die ook enige tijd in Berlijn woonde.

Nee, voor een echt liedje over Berlijn zijn we aangewezen op de Nederlandse groep Het Klein Orkest. Hun `Over de Muur' haalde in 1984 de tiende plaats van de hitparade en werd in december 1989, na de val van de muur, opnieuw een hit. Het is een bloedernstig, politiek-links-correct over de twee kanten van de muur. Eerst worden de DDR en Oost-Berlijn gehekeld (,,Maar wat is nou die heilstaat/ Als er muren omheen staan''), maar na het larmoyante refrein (,,En alleen de vogels vliegen van Oost- naar West-Berlijn/ Worden niet teruggefloten, ook niet neergeschoten'') blijkt dat het in het West-Berlijn niet veel beter is: ,,Maar wat is nou die vrijheid zonder huis, zonder baan/ Zoveel Turken in Kreuzberg die amper kunnen bestaan.''

Duitsers hebben in Nederland de reputatie humorloos te zijn, maar wie na `Over de Muur' Udo Lindenbergs `Sonderzug nach Pankow' hoort, weet voorgoed dat dit onzin is. Lindenberg heeft over de Oost-Berlijnse wijk Pankow, waar veel communistische leiders een villa hadden, een geestig lied gemaakt. ,,Entschuldigen Sie, ist das der Sonderzug nach Pankow/ Ich muß mal eben dahin, mal eben nach Ost-Berlin/ Ich muß da was klärn, mit eurem Oberindianer/ Ich bin ein Jodeltalent, und will da spielen mit `ner Band,'' zo reageerde Lindenberg in 1983 op het communistische verbod om in de DDR op te treden.

    • Bernard Hulsman