'Meeste alcohol wordt gedronken in landen als Polen en Rusland'

Public relations worker Ekatarina Batalygina poses with vodka bottles during a press conference of the Russian chamber of commerce in Berlin, Tuesday, April 26, 2005. Only the bottle in the middle contains Russian vodka, while the others only have a Russian styling. The Russian chamber of commerce seeks to find an agreement with the European Union to label all vodkas with their country of origin, so the customer can easier make a distinction. (AP Photo/Jockel Finck) AP

De aanleiding

Eind vorige maand publiceerde de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) een onderzoek over het alcoholgebruik in Europa. In Europa wordt gemiddeld ruim twee keer zoveel alcohol gedronken als in de rest van de wereld, zo bleek uit de cijfers. In heel 2009 consumeerden Europeanen ouder dan vijftien jaar gemiddeld 12,5 liter pure alcohol: gemiddeld ruim twee alcoholische dranken per dag per volwassene. Het wereldwijde gemiddelde ligt op 6,1 liter pure alcohol per jaar (Nederland: 9,7 liter). „De meeste alcohol wordt gedronken in Oost-Europese landen als Polen en Rusland”, concludeerden de websites van De Telegraaf en NOS op basis van het rapport. En: „In Oost-Europese landen als Polen en Rusland weten ze wel raad met een goede slok en drinken ze gemiddeld 14,5 liter pure alcohol per jaar”, schreef de website van Spits. Een vooroordeel over Polen en Russen lijkt hier bevestigd te worden: het zijn stevige drinkebroers. Klopt deze berichtgeving?

Waar is het op gebaseerd?

Alcoholgebruik is diep verankerd in de Europese cultuur, schrijft de WHO in zijn rapport Alcohol in the European Union. De alcoholconsumptie is volgens de organisatie de laatste paar jaar stabiel op een hoog niveau, al zijn de regionale verschillen groot:

In Oost-Europa (de WHO richtte zich bij dit rapport op Bulgarije, Tsjechië, Estland, Hongarije, Letland, Litouwen, Polen, Roemenie, Slowakije en Slovenië) drinken burgers gemiddeld het meest van Europa: 14,5 liter pure alcohol in heel 2009.

Daarna volgt West-Europa (Oostenrijk, België, Frankrijk, Duitsland, Ierland, Luxemburg, Nederland, Zwitserland en het Verenigd Koninkrijk): gemiddeld 12,4 liter pure alcohol.

Zuid-Europa (Cyprus, Griekenland, Italië, Malta, Portugal en Spanje): gemiddeld 11,2 liter pure alcohol.

In de Scandinavische landen (Denemarken, Finland, IJsland, Noorwegen en Zweden) wordt het minst gedronken: 10,4 liter pure alcohol per jaar per persoon.

En, klopt het?

In het rapport van de WHO staat, anders dan de berichten doen vermoeden, bijna niets over Rusland: het land is niet opgenomen in dit Europese alcoholonderzoek. Ook behoort Polen (13,6 liter pure alcohol per jaar) in dit rapport niet tot de Oost-Europese landen waar de meeste alcohol wordt gedronken. Dat zijn Tsjechië (16,6 liter), Roemenie (16,3) en Slovenië (15,3). De NOS herstelde de twee fouten in de berichtgeving op 4 april op de site met een bericht dat het onderzoek niet over Rusland ging, en dat Polen niet tot de landen behoort waar het meest gedronken wordt.

next.checkt heeft de NOS, De Telegraaf en Spits gevraagd wat de bron van hun bericht was. „Zeker is dat het een Angelsaksisch persbureau is geweest. Niet meer te achterhalen is of dat Reuters of AP is geweest”, aldus een woordvoerder van de NOS.

De auteur van het bericht op de site van dagblad Spits mailt dat het Nederlandse persbureau ANP zijn basisbron is geweest. Hij heeft het bericht aangepast nadat next.checkt hem op de fout wees. De Telegraaf gaf geen reactie.

Rusland mag dan niet in dit Europese onderzoek staan, de alcoholconsumptie is er groot. Uit een WHO-onderzoek van vorig jaar (op basis van cijfers uit 2005) bleek dat Russen gemiddeld 15,8 liter pure alcohol per jaar drinken. Volgens dat onderzoek uit 2005 – waarin een wereldwijde vergelijking is gemaakt – staat Rusland vierde op de lijst van landen waar de meeste alcohol gedronken wordt. Wereldwijd koploper is het Oost-Europese Moldavië, met een gemiddelde van 18,2 liter pure alcohol per jaar – 3,3 alcoholische dranken per dag. Ook dit cijfer van de WHO komt uit 2005; Moldavië is niet opgenomen in het recente WHO-onderzoek .

Conclusie

Op basis van een Europees onderzoek van Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) schreven drie Nederlandse mediaorganisaties dat de meeste alcohol wordt gedronken „in Oost-Europese landen als Polen en Rusland”. Het klopt dat Oost-Europa de regio is waar gemiddeld de meeste drank wordt geconsumeerd (zowel in Europa als wereldwijd). Maar Polen behoort in dit betreffende onderzoek niet tot de Oost-Europese landen waar de meeste alcohol wordt gedronken: dat zijn Tsjechië, Roemenie en Slovenië. En Rusland is niet opgenomen in dit WHO-onderzoek – in tegenstelling tot wat de media suggereerden. De alcoholconsumptie is weliswaar hoog in Rusland, maar wereldwijd is Moldavië het land waar gemiddeld de meeste alcohol wordt genuttigd. Dat er in Oost-Europese landen veel wordt gedronken klopt, alleen zijn de landen die vervolgens ter illustratie in de berichtgeving worden genoemd onjuist. Daarom beoordeelt next.checkt de berichtgeving dat ‘de meeste alcohol wordt gedronken in Oost-Europese landen als Polen en Rusland’ als half waar.