Rampcentrale Tsjernobyl definitief gesloten

De Oekraïense president Leonid Koetsjma heeft vandaag de kerncentrale van Tsjernobyl definitief buiten werking gesteld. Hij deed dit via een videoverbinding vanuit de hoofdstad Kiev.

Ruim 1500 diplomaten, politici en kerkleiders zagen vanmiddag om 1.17 uur toe hoe Koetsjma in Kiev bevel gaf de centrale te sluiten. Somber kijkende technici drukten een knop in, waarna het staatsjongenskoor de voorstelling overnam voor een show met filmbeelden van de Oekraïense natuur en gesimuleerde explosies.

Om het zover te krijgen, moest reactor 3, de enige nog werkende reactor in de centrale, gisteravond nog even worden opgestart. Op 6 december viel de reactor uit na een stoomlek in het koelingssysteem. De Oekraïense nucleaire inspectie was tegen de herstart, maar gaf deze week met tegenzin het groene licht. De reactor draaide op slechts één procent van zijn capaciteit.

De sluiting van Tsjernobyl volgt bijna vijftien jaar op de ergste kernramp in de geschiedenis, toen na een brand in reactor nummer 4 een wolk radioactieve deeltjes van honderd maal de sterkte van de atoombommen van Hiroshima en Nagasaki samen zich over grote delen van Europa verspreidde. Zeven procent van de Oekraïne, 23 procent van Wit-Rusland raakte besmet. Bij de ramp van 26 april 1986 kwamen 32 mensen direct om; het aantal slachtoffers dat in de nasleep viel, is onduidelijk, omdat de Sovjet-autoriteiten artsen expliciet verboden straling als doodsoorzaak op te geven. Geschat wordt dat van de 600.000 `liquidators', die werden opgetrommeld om puin te ruimen, vierduizend het leven lieten en 70.000 invalide raakten.

Westerse landen en milieuactivisten dringen al jaren aan op sluiting van de centrale, die van het verouderde RBMK-type is. Daarvan zijn er ook nog drie in Rusland en één in Litouwen actief. Kiev beloofde in 1995 de centrale te sluiten in het jaar 2000, de G7 landen zegden in ruil 2,3 miljard dollar aan steun voor de Oekraïense energiesector toe. Een groot deel gaat naar de bouw van twee nieuwe kerncentrales in Rivne en Chmelnitski in het westen van Oekraïne.

De sluiting komt op een slecht moment. Tsjernobyl levert vijf procent van de stroom in de Oekraïne, dat voor 40 procent afhankelijk is van kernenergie. Het alternatief is gas uit Turkmenistan en vooral Rusland, maar Kiev is beducht voor verdergaande afhankelijkheid van Russisch gas. Daar komt bij dat Kiev voor miljarden bij Moskou in het krijt staat. Oekraïense woordvoerders presenteerden de sluiting gisteren dan ook als een offer aan Westerse gevoeligheden, waarvoor men compensatie verwacht.

De sluiting is ook slecht nieuws voor het stadje Slavoetitsj, waar vrijwel alle 5.600 werknemers van de centrale wonen. Volgend jaar verliezen 2.900 al hun baan, later moet het aantal werknemers terug tot duizend. Bovendien financiert de kerncentrale de sociale, culturele en sportieve voorzieningen in het stadje. Burgemeester Oedovintsjenko spreekt van een ,,noodlottige dag''. ,,We sluiten de centrale omdat we bij Europa willen horen en verwachten dat Europa iets terugdoet.'' Hij vraag zachte leningen van 400 miljoen gulden om zijn stad er economisch bovenop te helpen.

President Koetsjma bezocht gisteren Slavoetitsj en verzekerde de bewoners dat ze niet worden vergeten. ,,Het loopt goed af, daar zorg ik voor'', verzekerde hij een huilende werkneemster. Ook schudde hij handen, betastte hij baby`s en deelde hij handtekeningen uit. Werknemers hielden spandoeken omhoog met teksten als `geld en banen'.

In de komende jaren zal een deel van de werknemers werk vinden in het afsluiten van reactor 3 – pas in 2008 kan de nucleaire brandstof worden verwijderd – en de bouw van een nieuwe beschermlaag rond de ontplofte reactor 4. De `sarcofaag' die in 1986 over de resten van rampreactor 4 werd gebouwd is poreus. Bovendien is het onduidelijk hoe lang het dak, dat op resten van de verwoeste centrale steunt, het zal houden. Met dat project is 760 miljoen dollar gemoeid.