Hé, ik moet dáár zijn

`5000 vingers' is de jaarlijkse familievoorstelling van het Ro Theater, dat voor het eerst samenwerkt met Theatergroep Vis à Vis. Een botsing van twee culturen. ,,Alles moet nog even op zijn plaats vallen,'' zegt de regisseur.

In vliegende vaart komt een keukenblokje het podium oprijden. Compleet met geiser en een stapel afwas. Het botst hard tegen een piano. Een bebrilde knokige jongen kijkt, blij met deze verstoring, op van de toetsen. Zijn vervaarlijke pianoleraar valt woedend uit. Maar dan maakt het keukenblok nog een onvoorziene draai. Door de open achterkant is acteur René van Zinnicq Bergmann te zien, die de loodgieter speelt. Moeizaam opgekruld ligt hij in de kastjes. In de zaal barst regisseuse Alize Zandwijk, van het Rotterdamse Ro Theater, in lachen uit. Alweer iets dat misgaat.

Het is een kleine week voor de première van 5000 vingers, de jaarlijkse familievoorstelling van het Ro Theater. Over de uiteindelijke voorstelling is nog maar weinig zeker. Voor het eerst werkt het Ro Theater samen met Vis à Vis, een groep die gewoonlijk uitsluitend buiten optreedt met spectaculaire stukken vol stunts, gebaseerd op optisch bedrog. Vis à Vis is verantwoordelijk voor het concept en de vormgeving van 5000 vingers. De samenwerking met het Ro Theater is spannend, maar verloopt moeizaam.

Vis à Vis schakelt taal bijna geheel uit in zijn producties. Ook nu gaat hun aandacht uit naar het visuele, naar de techniek en de effecten. De mensen van het Ro Theater zijn eerder geneigd aan de teksten te prutsen. Zij verdiepen zich in de psychologie van de personages. Dat botst. Vis à Vis is gewend tot op het laatst te improviseren.

,,Ah joh, die teksten, zeggen ze dan'', zegt Joep Onderdelinden, bekend als postbode Siemen uit de VPRO-kinderserie Zaai. ,,Soms is de techniek opvallender aanwezig dan de acteurs.'' Onderdelinden speelt in 5000 vingers een hoofdrol, het achtjarig jongetje Bart. Er is een duidelijk verschil in speelstijl tussen het Ro en Vis à Vis, vindt hij: ,,Het ene moment is wat ik speel serieus, gemeend, dan weer heb ik het gevoel dat ik aan Peppi en Kokki meedoe. Ik ben voortdurend op de vlucht, voor mijn pianoleraar die een plan heeft om de wereld te veroveren. Mijn angst is echt. Maar dan ineens wordt het allemaal in het belachelijke getrokken. Ik voer in slow motion een schijngevecht uit met mijn belager, met van die gebalde vuisten en een vertrokken kop. Dat is dan overduidelijk nep. De overgangen zijn moeilijk.''

Michael Helmerhorst, ideeënman en regisseur van Vis à Vis, is verantwoordelijk voor de keuze voor 5000 vingers. ,,Oorspronkelijk is het een film van Dr. Seuss, een in Amerika zeer geliefd schrijver van kinderboeken. Een rijmelaar uit de jaren vijftig à la Annie M.G. hier, maar gekker. Die film is een musical, met een surrealistische inhoud, maar wel vol gladde liedjes. Dr. Seuss wilde zelf al gauw niets meer van dit Hollywood-uitstapje weten, maar in de VS geldt het als een cultfilm.''

Scheermes

In 5000 vingers vliegt Doctor Terwilliker, de pianoleraar, in een zeppelin rond de aarde. Met behulp van een zelfgebouwd instrument, gesmeed uit `500 klavieren', bespeeld door 5000 vlijtige jongensvingertjes van zijn pianoleerlingen, zal hij `een akoestisch scheermes' over het aardoppervlak doen scheren. Alles valt stil, als na de bom. Aan Bart, de vijfhonderdste jongen die voor dit plan ontvoerd wordt, de taak dit plan te verijdelen. Voor regisseuse Alize Zandwijk ligt het zwaartepunt van de voorstelling elders, zegt Joep Onderdelinden: ,,Die Doctor Terwilliker betovert Barts moeder. Zij herkent haar eigen zoon niet langer. Je moeder die doet alsof je een vreemde bent: dat is een elementaire kinderangst. Bart wil dat zijn moeder valt voor de loodgieter, en niet voor de Doctor.''

Helmerhorsts bedoeling was van het toneelstuk een `anti-musical' te maken. Op het podium geen sentimenteel gezang, maar ,,met tekst en alliteraties volgepropte liedjes, zoals van Drs. P''. De liedteksten, gemaakt door Niek Barendsen, zijn een soort nonsensrijmelarij: ,,Dus we zingen hand in hand:/Kijk, daar fietst een olifant/Met een jurk van klittenband/Is jouw huis ook afgebrand/Wie heeft mijn panda aangerand/Met zijn kop in het verband''. Enzovoorts. Van de absurde chaos van het stuk wordt in de liedjes niets toegelicht of verklaard. Middenin zo'n lied kan bovendien ineens het doek vallen, of er ontploft iets waardoor het gezang abrupt eindigt.

Het `Kruip door, sluip door-principe' is wat Helmerhorst in Dr. Seuss' 5000 vingers vooral zo aantrok. Het verhaal, met het door de zeppelin vluchtende jongetje, geeft alle aanleiding voor de `vrolijke mechanica' en de `illusionistische trucage' van Vis à Vis. Dwars door buizenstelsels gaat het, kasten klappen om, een piano wordt een auto. De jongen verdwijnt in een lange pijp en steekt dan ineens, heel ergens anders, zijn hoofd uit een wastafel.

Als het allemaal functioneert, ziet het er prachtig uit. Maar het bewerkstelligen van deze en meer technische trucs kost de spelers duidelijk moeite. Het werkt nog lang niet allemaal naar behoren. Als de zeppelin, waar het publiek een dwarsdoorsnede van ziet, naar voren klapt, zodat het dak ervan te zien is, blijven de voeten van Doctor Terwilliker (Paul R. Kooij) zichtbaar aan de onderrand.

Het komisch talent van Paul R. Kooij, die in de vorige familievoorstelling van het Ro Theater, Ja Zuster, Nee Zuster, glansde als boze buurman Boordevol, is tegen dit soort dingen opgewassen. Al zouden er onbedoeld hele decors ontploffen, Kooij blijft vilein. De andere spelers hebben meer moeite met het technisch geweld. Wat voor soort jongen Bart is, blijft bijvoorbeeld onduidelijk. Het ene moment bibbert hij voor Terwilliker, dan weer leidt hij vol bravoure een revolutie. Hoe zijn moeder zich halverwege de voorstelling plotseling aan de charme van de Doctor ontworstelt, is een paar dagen voor de première nog een duister raadsel. Vlak daarvoor fungeert ze nog dociel als zijn schemerlamp, met een lampenkamp op haar hoofd.

Buitenwijk

Het begin van 5000 vingers is duidelijk, maar wat er daarna gebeurt is moeilijk te volgen. ,,Bart woont met zijn moeder in een Amerikaanse buitenwijk in de jaren vijftig'', zegt Michael Helmerhorst. ,,In de realiteit van auto's wassen en gazons maaien. Dat is het eerste wat je ziet. Dit deel van de voorstelling wordt gespeeld in een bordkartonnen, tweedimensionaal decor. Als de jongen met zijn hoofd op de piano in slaap valt, begint de nachtmerrie, de fantasy ride. In 3-D, in de zeppelin. De droom ziet er veel echter uit dan de werkelijkheid. Het doet denken aan Jules Verne, aan ouderwetse science fiction, tot in de puntjes uitgedacht.''

Helmerhorst wilde `ouderwetse slapstick' maken van 5000 vingers. Doctor Terwilliker is een echte schurk, zijn handlangers zijn domme boeven `van het kaliber Snuf en Snuitje'. Helmerhorst, wiens grote voorbeeld Jacques Tati is, wil tonen hoe de techniek zich tegen de mens keert. Voorlopig lijkt de techniek zich nog vooral tegen de voorstelling en de acteurs te keren. Dat is natuurlijk niet de bedoeling. Maar iedereen blijft hoopvol. Joep Onderdelinden ziet er de humor wel van in. ,,Uiteindelijk zal alles het wel doen'', zegt hij. ,,Alles moet nog even op zijn plaats vallen. We werken hard door.''

Omdat het grootste deel van 5000 vingers zich in de vliegende zeppelin afspeelt, kunnen de acteurs niet vrijelijk op- en aflopen. Vis à Vis is, omdat ze altijd buiten optreden, gewend geen coulissen te hebben. ,,Dit geeft ook nog problemen'', zegt Onderdelinden. ,,Hé, ik sta hier nog en ik moet daar zijn, roep ik dan. Geen idee hoe daar te komen, zonder gezien te worden. Een keer kom ik als wolk voorbij. Maar dat kan maar één keer, anders gaat het opvallen.'' Uit een drankenkastje moeten ergens in het stuk `spontaan' flessenkurken, gerinkel en rook komen. Tot nu toe is het elke keer spannend of de persoon die daarvoor nodig is, in het kastje heeft kunnen komen.

De 499 jongens die behalve Bart ten tonele moeten worden gevoerd, zullen er stáán, zaterdag op de première. Als het goed is. Duizend voeten zullen de zeppelin binnenmarcheren, duizend handen zullen zich naar de toetsen strekken. Ook al doen aan 5000 vingers maar acht acteurs en twee technici mee. Hoe? Dat blijft, hopelijk, een goed bewaard geheim. Het gezamenlijke geheim, van het Ro Theater en van de goochelaars van Vis à Vis.

`5000 vingers'. Te zien in de Rotterdamse Schouwburg van 16/12 t/m 3/1/2001, daarna tournee. Inl. 010 4047070 of www.rotheater.nl

    • Judith Eiselin