Frankrijk heeft moeite met het nieuwe Europa

Frankrijk koesterde aanzienlijke ambities met het EU-voorzitterschap, maar bracht er het afgelopen half jaar niet zo veel van terecht.

Voordat hij politieke onderwerpen aansnijdt informeert de Franse president Jacques Chirac bij zijn gesprekspartners meestal naar het welzijn van vrouw en kinderen. Europese regeringsleiders beschouwen hem daarom als een hartelijk man. Maar ook als iemand met obsessies. Zo praat hij in alle omstandigheden over landbouw.

,,Of je het nu over paarden hebt of over vrouwen, Chirac begint altijd over landbouw'', zegt een deelnemer aan de top van Nice van het afgelopen weekeinde. Zo stapte hij bij de lastige onderhandelingen over een nieuw Verdrag van de Europese Unie even over op de melkproductie op de Azoren. Hij kreeg het daarbij ook nog aan de stok met voorzitter Romano Prodi van de Europese Commissie.

Chirac draagt een grote verantwoordelijkheid voor het povere resultaat van het Franse voorzitterschap van de Europese Unie van het afgelopen halfjaar. Hij deelt die positie met de minder joviale premier Lionel Jospin, zijn rivaal voor de presidentsverkiezingen van 2002, die pas ontspant als het gesprek over voetballen gaat. Brusselse diplomaten hebben tot nu toe geen antwoord op de vraag welk deel van de Franse cohabitation er het meest toe heeft bijgedragen dat er niet veel terecht is gekomen van de ambities om in Nice de EU grondig te hervormen. Regeringsleiders als de Portugees Antonio Guterres en de Fin Paavo Lipponen zijn het er wel over eens dat in het Franse beleid een duidelijke lijn zat, namelijk het gebruik van het EU-voorzitterschap om eigen belangen te verdedigen.

Die klacht klinkt niet alleen uit kleinere landen, maar ook uit Duitsland. Het moeizame gecijfer over herverdeling van het stemgewicht tussen de EU-lidstaten, dat tot maandagmorgen half vijf voortduurde, was overbodig geweest als Frankrijk het voorstel van de Europese Commissie had gevolgd over besluitvorming met dubbele meerderheden: een meerderheid van de lidstaten die tevens een meerderheid van de bevolking weerspiegelt. De meeste landen steunden dit voorstel. Maar volgens de Duitse minister van Buitenlandse Zaken, Joschka Fischer, bracht Frankrijk het als voorzitter niet op tafel omdat het er zelf, net als Spanje, niet voor voelde.

Frankrijk begon afgelopen juli zeer ambitieus aan het EU-voorzitterschap. Het welslagen, zo liet Parijs weten, zou afgemeten moeten worden aan het resultaat van Nice. Zowel Chirac als Prodi zei deze week in het Europees Parlement dat in Nice vooral kortetermijnbelangen waren behartigd.

Chirac wilde in Nice allereerst een akkoord met Duitsland bereiken, in de verwachting dat vervolgens de andere landen zich daarbij zouden aansluiten. Maar al bij het begin van de top zei de Duitse bondskanselier, Gerhard Schröder, dat daarvan geen sprake kon zijn. Voor Duitsland zijn de laatste jaren naast de traditionele Frans-Duitse relatie de betrekkingen met Oost-Europese kandidaat-lidstaten zwaarder gaan wegen. Duitsland is de grootste investeerder in Oost-Europa. Frankrijk leek dat in Nice nog niet begrepen te hebben. Het beledigde Polen zelfs door aanvankelijk voor te stellen dat dit land in de EU twee stemmen minder zou krijgen dan Spanje, dat evenveel inwoners telt. Chirac en Schröder lieten vanmorgen weten dat ze de vertroebelde betrekkingen in januari afzonderlijk willen bespreken.

Frankrijk was er in Nice op gefixeerd dat Duitsland, dat door de hereniging tegenwoordig veel meer inwoners heeft, binnen de EU geen groter stemgewicht zou krijgen dan het zelf heeft. Dat was slechts cosmetica, omdat Duitsland indirect toch meer macht verwierf: meer zetels in het Europees Parlement dan Frankrijk en meer invloed omdat voor meerderheidsbesluitvorming ook ten minste 62 procent van de Europese bevolking nodig is.

Niet alleen in Nice heeft Frankrijk het Europese belang ondergeschikt gemaakt aan het nationale. In september reageerde Frankrijk op protesten van vrachtwagenchauffeurs tegen hoge brandstofprijzen met fiscale maatregelen die niet met de Europese partners waren besproken. En bij de aanpak van de gekkekoeienziekte trof Frankrijk vorige maand aanvankelijk ook maatregelen alsof de EU niet bestond.

Frankrijk heeft tijdens zijn EU-voorzitterschap maar weinig van zijn ambities waargemaakt. Bij het begin kondigde Jospin aan dat in Nice een Europese sociale agenda zou worden vastgesteld. Maar de EU-partners haalden de meeste Franse plannen voor Europese sociale wetgeving van tafel. Chirac wilde Nice een feest bezorgen met de plechtige afkondiging van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie. Maar dat werd een gebeurtenis die onderging in de nachtelijke schermutselingen over de stemverhouding. Frankrijk had maritieme veiligheid tot een prioriteit van de EU-voorzitterschap gemaakt. Mede door verzet van Nederland, dat slechts op wereldniveau afspraken wil, kwam het niet tot EU-regels voor de veiligheid van schepen.

Het akkoord dat in Nice na dertig jaar discussie werd bereikt over een statuur voor een Europese vennootschap tijdens was een verrassend succes. Ook de opzet van de Europese militaire interventiemacht schoot een flink eind op. Maar tegelijkertijd zorgde Chirac voor flinke verwarring door de onafhankelijkheid van de Europese defensie te benadrukken. Vooral Groot-Brittannië reageerde geërgerd omdat het in strijd zou zijn met eerder gemaakte afspraken. Daarna trok Chirac het woord ,,onafhankelijk'' terug, maar zijn uitlating werd toch gezien als het zoveelste voorbeeld dat aantoonde dat Frankrijk tijdens het EU-voorzitterschap meer op zijn eigen voorkeuren lette dan op het gezamenlijke EU-belang.