Straten, pleinen en schooljeugd in Purmerend

Foto-opdrachten zijn niet meer weg te denken uit de Nederlandse fotografie, maar de resultaten zijn ondanks alle goede bedoelingen steevast wisselend. Hoe kan het ook anders. Er is, uitzonderingen daargelaten, een idee geboren achter een bureau en aan de fotograaf de taak om (op persoonlijke wijze, zoals dat veelal heet) vorm te geven aan wat de opdrachtgever in gedachten heeft. Voor een echt vrije loop van de verbeeldingskracht kan zo'n opzetje tamelijk dodelijk zijn, wat verklaart waarom verdienstelijke fotografen bij tijd en wijle zulke fletse resultaten kunnen afleveren.

Dat geldt ook weer voor P'REND, een foto-opdracht die werd verleend door het Purmerendse Museum Waterland in samenwerking met de stichting Paradox. De fotografen Siebe Swart, Luuk Kramer en Korrie Besems en het met video werkende duo Saskia Janssen en George Korsmit werd gevraagd het leven in een 21ste-eeuwse Vinex-gemeente als Purmerend te laten zien. Het resultaat van hun werkzaamheden, te zien in het museum en in het nabijgelegen IMCO (een welzijnsinstelling die voor de gelegenheid een vergaderzaal tot projectieruimte maakte), kan maar ten dele overtuigen.

Korrie Besems (ze voerde de afgelopen jaren diverse planologische foto-opdrachten uit onder meer voor het Nederlands Foto Instituut) maakte zo neutraal mogelijke kleurenfoto's van pleinen, straten, straathoeken en gebouwen. Die foto's werden de afgelopen maanden wekelijks gepubliceerd in het Noord-Hollands Dagblad waarbij lezers werden gevraagd naar hun herinneringen. De inzendingen zijn met behulp van een computer verzameld (er is een website, er komt een cd-rom) maar in de tentoonstelling overstijgt het geheel niet het niveau van het idee. In een kabinetje van het museum zijn enkele grofgerasterde zwart-wit versies van haar foto's te zien op overigens afgeplakte krantenpagina's en liggen een paar ingezonden brieven in een vitrine. Tot leven komt het niet. Ook het oproepen van de foto's op het daartoe geplaatste computerscherm biedt weinig soelaas al was het maar omdat de in het vooruitzicht gestelde herinneringen ondanks herhaaldelijk klikken en speuren niet te vinden zijn.

Het resultaat van de werkzaamheden van het duo Janssen/Korsmit kan eveneens niet overtuigen. Ze filmden de jeugd van een plaatselijke school aan de rand van een sportveldje. Aan het hek rond het veld zijn voetsteunen gemonteerd waarop de jongeren soms plaatsnemen (onduidelijk is of dit een ingreep van de filmers zelf is) waardoor het rasterwerk zowel toneel als decor wordt. De `apenrots' die zo ontstaat is een mooie visuele vondst, maar inhoudelijk doen de beide kunstenaars er niets mee. Doe maar gewoon, was de opdracht die ze de gefilmde jeugd gaven en het resultaat is navenant. De camera zoomt langs de gezichten, er zijn flarden van weinigzeggende gesprekken te horen, er wordt een vers aangebrachte tong-piercing getoond, zo nu en dan een speelse tik uitgedeeld en that's it. Zouden die jongeren nu werkelijk niets te vertellen hebben of moeten we het geheel bezien als een ode aan de oppervlakkigheid?

Beter gesteld is het met Luuk Kramer die (in museum Waterland) op zes naast elkaar gehangen schermen de dia's projecteert die hij maakte op industrieterreinen rond de stad. Gevels, rolluiken, containers, deuren, lichtreclames - ze schieten in sneltreinvaart voorbij. Geen mens is er op zijn foto's te zien maar de volle parkeerplaatsen maken hun aanwezigheid invoelbaar en het kost weinig moeite om in het geratel van de projectoren het geluid van hamers en heimachines te horen wat van zijn serie een aansprekende verbeelding van bedrijvigheid maakt.

Dat van het vijftal het meest aansprekende resultaat werd geleverd door Siebe Swart kan nauwelijks toeval zijn. Als enige van de deelnemende kunstenaars groeide op in de stad en kon derhalve putten uit een rijk arsenaal aan persoonlijke ervaringen en herinneringen.

Swart maakte elf grote kleurenfoto's van betekenisvolle plekken uit zijn jeugd; straathoeken, pleintjes en doorkijkjes vooral. De foto's zijn uit een net iets verlaagd perspectief gemaakt waardoor ze als vanzelf een kinderblik suggereren. Vaak zit er ook iets in de weg op zijn foto's: een muurtje onttrekt het schoolplein gedeeltelijk aan het oog, een laaghangende tak overschaduwt een binnenplaatsje, een boom belemmert het zicht op een grasveldje – het is alsof Swart jaren na dato opnieuw verstoppertje speelt met zijn jeugdvriendjes.

Naast Swarts hedendaagse foto's zijn ansichtkaarten uit de zestiger jaren gehangen, soms van dezelfde maar dan `ruimer' gefotografeerde plekken, soms van vergelijkbare locaties.

Hoewel door het grote verschil in formaat van een spanningsboog tussen beide onderdelen niet werkelijk sprake is, geven ze wel mooi het contrast aan tussen het de rommeligheid van het persoonlijk herinnerde beeld en het aangeharkte karakter van `officiële' foto's. Maar getekend als ze zijn door persoonlijke herinneringen, handelen Swarts foto's meer over het historische dan over het hedendaagse Purmerend. Dát Purmerend laat in het resultaat van de gehele opdracht maar een fractie van zichzelf zien.

Tentoonstelling: P'REND, foto's van Korrie Besems, Siebe Swart en Luuk Kramer, video-installatie van Saskia Janssen en George Korsmit. T/m 28/1. In Museum Waterland (Kaasmarkt 16, open di-zo 12-17u, feestdagen gesloten) en IMCO (Emmakade 4, open

tijdens kantooruren).