Hoop voor romantici

Er was een tijd dat de stadsbank een min of meer romantische plek was. Een plek om de wereld te beschouwen, verliefd een hart met initialen in het hout te kerven en een rustplaats tijdens het wandelen, flaneren, lanterfanten of flierefluiten. Een gelegenheid om te mijmeren, zoenen of genietend uit te rusten. Maar ergens halverwege de vorige eeuw kwam de klad erin. Waar elders de verbeelding aan de macht kwam, viel de stadsbank ten prooi aan onderhoudseisen, duurzaamheidseisen en multi-inzetbaarheidseisen, en daarmee aan eenvormigheid en treurige zakelijkheid. Het enige wat op dit moment van veel stadsbanken gezegd kan worden, is dat ze hufterproof zijn. En dat betekent dat vaak zelfs zwervers, de weinige vrijgestelden die nog fulltime kunnen flierefluiten, zich er niet eens meer op willen of kunnen neervlijen.

De Zonnehof, centrum voor moderne kunst in Amersfoort, heeft zich het lot van de stadsbank aangetrokken. Voor het project `Beelden van Banken' is aan tien beeldend kunstenaars en vormgevers gevraagd een bijzondere stadsbank te ontwerpen. Dertien stuks zijn er nu tentoongesteld, op schaal, op ware grootte, op papier of op het computerscherm.

De resultaten bieden hoop op nieuwe romantiek: Henk Visch maakte een bijna autonoom beeld, een enorme menselijke schoot waar twee mensen op twee knieën in een letterlijke omarming kunnen zitten. Sjoerd Buisman ontwierp het archetype van de parkbank: twee bronzen boomstronken fungeren als dragers voor eikenhouten planken. Nicholas Dings ontwierp onder meer de Argentum, een lange bank bekleed met zilverkleurige tegels en gestoffeerd met bronzen kussens voorzien van poëzie. De parkbanken van Jurgen Bey zijn vervaardigd uit geperst tuinafval, zodat ze na verloop van tijd weer uit elkaar vallen en één worden met het park. En Atelier Van Lieshout leverde maar liefst zes ideeën voor banken op en aan het water, waaronder een hangbank als privé-loge aan de gracht, een `tribunebank' dobberend aan de voet van de Onze Lieve Vrouwetoren en een `pontjesbank', die heen en weer over het water kan.

Ook meer conceptuele ideeën laten de verbeelding aan de macht. Birthe Leenmeijers `bankje om alleen te zijn' moet het hebben van de plaatsing: op een eiland tussen snelwegen, middenin een weiland of tussen twee huizen hoog in de stad, met een touwladdertje erbij. Frank Halmans schroefde geëmailleerde bordjes met teksten als: `gereserveerd voor asocialen' en `gereserveerd voor verliefden' op dertien bestaande banken in het centrum van Amersfoort. En Hans van Houwelingen nam een bestaande bank van Friso Kramer als uitgangspunt voor een openbaar grafmonument, waar mensen tegen betaling een tekst in kunnen laten graveren.

Ten slotte zijn er ook ontwerpers die met technische innovaties nieuwe menselijkheid proberen te creëren. Hella Jongerius, drijvende kracht achter JongeriusLab, heeft in samenwerking met bureau Schie 2.0 de knalblauwe polyester GSMBENCH-1 ontworpen: een eenpersoonsbank met microfoon en luidspreker waarmee je kunt `chatten' met twaalf andere gsm-benches in de stad. En Marcel Wanders toont zijn ideeën met animatiefilmpjes op twee computerschermen. De `zonnebanken' zijn paddestoelvormige lampbanken van doorzichtige kunststof met een dak van zonnecellen, die opgloeien en van kleur veranderen in het donker. En `NAP' (Nieuwe Amersfoortse Pierbank) is een tapijtje met bloemdessin dat van de wal op het water golft; het kleed gaat mee omhoog en omlaag met het sterk wisselende waterpeil en fungeert zo als aanlegplaats voor je kano, plaats voor een picknick of plek om je schaatsen onder te binden.

Uitgangspunt voor deze tentoonstelling was de verbeelding, maar na het bekijken ervan zou je willen dat die ook werkelijk aan de macht komt. Dat is geen dromerij meer: aan de realisatie van de banken wordt druk gewerkt. Zo is Hella Jongerius in gesprek met KPN en is Henk Visch' bank door de gemeente geadopteerd. Marcel Wanders' zonnebanken worden ontwikkeld in samenwerking met NUON en zijn tapijtje met een vastgoedbedrijf. Dus wie weet is het binnenkort weer goed mijmeren en flierefluiten in de stad.

Expositie `Beelden van Banken', t/m 14 januari 2001. Zonnehof 8, Amersfoort. Open di t/m vr 11-17u, za, zo & feestdagen 12-17u. Ma gesloten. Inl 033-4633034.