ED VAN DER ELSKEN

Natuurlijk bestaat er nog steeds een Waterloopleinmarkt, maar wat een verschil met de markt die Ed van der Elsken in 1967 voor de VARA filmde. Toen was het er, volgens zijn geïmproviseerde commentaar, een vrijbuiterachtig boeltje vol `ouwe troep, zotte troep, ongelooflijke mensen'. Het was bovendien `ongeorganiseerd, ongereglementeerd'. Nu staan de kramen rondom het stadhuis strak in het gelid en er wordt meer nieuw dan oud verkocht.

Als een Frans Bromet avant la lettre banjerde Van der Elsken destijds een dag over het plein. Van de vroege ochtend tot de avond liep hij er filmend te spieden, terwijl hij van achter de camera zijn vragen stelde. Morgenavond zien we zodoende het bewijs dat Bromet niet de uitvinder is van dit procédé. Van der Elsken was hem voor.

Het schilderachtige resultaat heet Het Waterlooplein verdwijnt. Het is gemaakt op zaterdag 10 februari – de dag waarop de markt voor het laatst op de oude plek zou worden gehouden. Tijdelijk moest de hele handel worden verplaatst naar een nabije strook tussen twee autowegen, ten behoeve van de bouw van het nieuwe stadhuis. Pas als dat klaar was, mocht de markt weer terug. Van der Elsken vond de aanstaande verhuizing echter niet bevestigd. ,,Wij weten 't niet, wij weten 't niet'', zegt een marktkoopman met radeloze ogen, die tot drie keer toe roept dat hij hier al 45 jaar staat. Volgens de laatste geruchten is de verplaatsing uitgesteld tot juli. De filmer is geen journalist, dus hij laat in het midden hoe het werkelijk zit. Er hangt onheil in de lucht, dat moet maar genoeg zijn.

Liever maakt Van der Elsken er een ode aan het Waterlooplein van. ,,Ik denk: het is de laatste dag, ik maak een mooie film'', merkt hij op. Liefdevol zit hij die mannen met hun slordige handel op de huid. Hij is één van hen, lijkt het, hij spreekt dezelfde taal en hij staat aan hun kant. Hij zou zich op de markt van tegenwoordig net zo min thuis hebben gevoeld als zij.

Filmretrospectief Ed van der Elsken, vrijdag, Ned3, 1.02-1.15u. (Tekst Henk van Gelder, foto Ed van der Elsken, NFA)

    • Henk van Gelder