Boevenstrategie

De hedendaagse crimineel mijdt bende-oorlogen en zoekt partners om zijn producten op grote schaal aan de man te brengen. Hij maakt rationeel-economische overwegingen. ,,Elkaar vermoorden trekt alleen maar aandacht'', zegt de Amerikaanse misdaadexpert Jeffrey Robinson.

Voor de ingang van het pakhuis stond een rottweiler die luisterde naar de naam Lucas. Het gehamer in de loods klonk soms dagen achterelkaar, niet zelden ook 's nachts, zo zouden buurtbewoners later tegen een journalist van persbureau AP verklaren. De huurder van de ruimte – een Amerikaan – had tegen de eigenaar gezegd dat hij er een lasbedrijf wilde beginnen. Pottenkijkers waren niet welkom, zo had de gringo snel duidelijk gemaakt. Eerst met Lucas, later met vier bewakingscamera's.

De bedrijvigheid wekte argwaan. In de eerste week van september viel de politie van Bogotá het pakhuis – in Facatativa, een voorstad van de Colombiaanse hoofdstad – binnen. De wetsdienaars troffen op dat moment geen werklui aan, maar wel een dertig meter lange duikboot.

Het vaartuig was zo te zien bijna voltooid. Bogotá ligt in het Andes-gebergte, ruim 300 kilometer landinwaarts, ruim twee kilometer boven de zeespiegel. De onderzeeër, zo concludeerde de politie, zou in drie stukken naar de kust zijn vervoerd voor de definitieve assemblage.

De Colombiaanse justitie zegt dat de boot werd gebouwd in opdracht van een drugskartel uit het noorden van het land. De duikboot, die een diepte kon bereiken van maximaal honderd meter, bood plaats aan liefst 200 ton cocaïne. De Russische handleidingen en de Spaanse vertalingen daarvan die in de loods zijn aangetroffen duiden volgens de politie op een verregaande samenwerking tussen Colombiaanse en Russische criminelen.

,,In het bedrijfsleven wordt dat `technologie-overdracht' genoemd'', zegt de Amerikaanse misdaadexpert Jeffrey Robinson. Robinson is schrijver van The Laundrymen uit 1997 en The Merger dat eerder dit jaar uitkwam en waarvan vorige week de Nederlandse vertaling is verschenen. De Witwassers, zoals de Nederlandse vertaling luidt, was destijds veelvuldig in het nieuws door het plagiaat van de Nederlandse oplichter Arie Olivier. Dat boek ging hoofdzakelijk over het witwassen van crimineel geld, volgens Robinson de op twee na belangrijkste economische activiteit ter wereld, na de valuta- en oliehandel.

In De Fusie gaat Robinson in op de professionalisering van criminelen en de rationeel-economische overwegingen die steeds vaker ten grondslag liggen aan de hedendaagse misdaad. Criminelen vormen, net als bedrijven, samenwerkingsverbanden waarbij gespecialiseerde kennis wordt uitgewisseld en experts aan elkaar worden uitgeleend. Hij noemt de ontdekking van de Colombiaanse onderzeeër, die net te laat werd gedaan voor zijn boek, een typisch voorbeeld van die ontwikkeling.

Zo hebben Colombiaanse misdadigers enkele jaren geleden geprobeerd een kant-en-klare Russische duikboot te kopen. Toen dat niet lukte – van Rusland naar Colombia varen bleek te riskant – werd besloten de technologie van de Russen te kopen en de boot in Colombia zelf te bouwen. Aan de duikboot hebben ook enkele Russen gewerkt, zo had de politie al eerder tijdens het aftappen van telefoonverkeer vastgesteld. Geen van de botenbouwers is overigens gepakt.

Robinson sprak voor zijn boek met honderden misdaadbestrijders over de hele wereld. Het aantal voorbeelden in het boek is overweldigend en dat kan de lezer verwarren. De vertaling is soms te letterlijk, met kromme zinnen tot gevolg. Maar over het algemeen is De Fusie een zeer informatief boek over de laatste stand van de georganiseerde misdaad.

Als criminelen één wens mochten doen, dan zou dat een Europa zijn zonder grenzen, met één munteenheid en bankbiljetten van 500 euro. Smokkelen wordt eenvoudiger, witwassen hoeft niet meer en er past meer geld in één koffer. ,,De invoering van grote eurobiljetten is ronduit stupide'', zegt Robinson – colbertje, spijkerbroek, roze overhemd en schreeuwende stropdas – gezeten in de lobby van een chique Amsterdams hotel. ,,Het toont aan dat misdaad niet als business wordt beschouwd, maar als lokaal fenomeen.''

De in Londen woonachtige Amerikaan ziet geen kwaad in het wegvallen van grenzen, zolang misdaadbestrijders maar grensoverschrijdend te werk kunnen gaan. Maar op dat punt blijven de meeste landen koppig vasthouden aan hun soevereine rechten.

,,Neem Europol'', zegt Robinson, ,,Duitsland is enthousiast, maar bezondigt zich liever niet aan afluistertechnieken want dat herinnert te veel aan de nazi's. De Fransen hebben de Code Napoléon die het gebruik van een agent provocateur verbiedt – dus liever geen undercoverwerk. En zo heeft elk land wel wat. Europol is daardoor niet veel meer dan een mooi groot hek in Den Haag.''

In De Fusie beschrijft Robinson onder meer hoe de Hells Angels zijn geëvolueerd van een club voor motoradepten tot een internationele criminele organisatie. De bendestructuur is een schoolvoorbeeld van ,,Harvard Business School-efficiëntie'', aldus Robinson. De 140 afdelingen van de Angels zijn uitgerust met computers die zijn aangesloten op een gesloten netwerk. De motorcultuur wordt hoofdzakelijk in stand gehouden voor ceremoniële doeleinden, maar in het dagelijkse leven zijn Hells Angels heel `gewoontjes'. ,,Ze rijden in Mercedessen, wonen in grote huizen, hebben jachten en dragen dure kostuums met witte shirts en stropdassen'', schrijft Robinson.

Moderne criminelen, verduidelijkt Robinson, passen toe wat economiestudenten leren: sluit joint ventures en ga strategische allianties aan. ,,Het Cali-kartel uit Colombia, de Mexicaanse kartels, de Italiaanse maffia, de Hells Angels, Russische gangsters, de Chinese triaden en de Japanse yakuza opereren allemaal als grote multinationale bedrijven. Ze lijken niet op de criminelen met wie ik ben opgegroeid in New York – dat waren uilskuikens, krachtpatsers die zich bezig hielden met afpersing en het vermoorden van leden van concurrerende bendes. Colombianen, Italianen en Russen leven op dit moment gebroederlijk naast elkaar in Miami. Er is geld genoeg voor iedereen. Elkaar vermoorden trekt alleen maar aandacht. Het is makkelijker om te zeggen: ik heb een product, jij hebt een distributiekanaal, laten we partners worden.''

De gangsteroorlog die op dit moment in Amsterdam woedt, is een voorbeeld van hoe het niet moet. Joegoslavische criminelen die als huurlingen naar Amsterdam zijn gehaald, willen inmiddels hun eigen business beginnen en schieten zich een weg door de onderwereld. De Amsterdamse politie is gealarmeerd door de vele slachtoffers die de laatste tijd zijn gevallen en eist extra bevoegdheden. Het criminele ondernemersklimaat raakt verziekt.

De vergelijking met het bedrijfsleven gaat slechts gedeeltelijk op. Criminelen creëren geen monolithische organisaties, zoals AOL Time Warner. Er vindt wel een fusie van belangen plaats. De Colombianen willen hun cocaïne ook op de Europese markt verkopen. Ze doen dat via de Italianen, die op hun beurt via de Colombianen heroïne leveren aan de Mexicanen, die dat vervolgens naar de Amerikaanse markt brengen. ,,Ze creëren niet één bedrijf, maar wel één markt'', aldus Robinson. De drugshandel maakt twee procent van de wereldeconomie uit.

Eén van de belangrijkste groeimarkten is illegale software. Softwaremakers zeggen jaarlijks 12 à 13 miljard dollar te verliezen als gevolg van piraterij. Het probleem is in Azië onbeheersbaar geworden. In Maleisië is 99 procent van de gebruikte software gekraakt, in Rusland en China gaat het om respectievelijk 97 en 95 procent.

Volgens Robinson is de rechtsgang verstopt geraakt door onbetekenende zaken. De onderzoeker constateert dat misdaadbestrijders zich veelal op het kleine gespuis werpen, niet zelden uit politiek gewin of als `signaal naar de samenleving', maar soms ook noodgedwongen. De meeste leden van de Verenigde Naties knikten instemmend toen de Amerikaanse president Clinton in 1998 pleitte voor een wereld zonder toevluchtsoorden voor criminelen, maar een kwart van de landen weigert het bankgeheim af te schaffen.

Robinson noemt het frappant dat weinig landen van advocaten, accountants en bedrijfsmakelaars eisen dat ze de herkomst van het verwerkte geld controleren. Deze beroepsgroepen verschuilen zich vaak achter de vertrouwensrelatie met de cliënt. Wie aantoonbaar geen moeite doet om witwaspraktijken te voorkomen, zou moeten worden vervolgd. Robinson: ,,Alleen zo hak je de kop eraf en niet steeds de staart.''

`De Fusie, Hoe de georganiseerde misdaad de wereld overneemt', Uitgeverij Elmar, 476 pagina's, ISBN 9038911025, prijs 44,50 gulden