Alle meevallers zijn verdeeld en uitgegeven

Van de extra miljarden die in de loop van dit jaar zijn verdeeld, lijkt nog geld over. De 1,2 miljard die vandaag bij de behandeling van de najaarsnota wordt verdeeld is echter `oud geld'.

. De financiële specialisten van de Tweede Kamer buigen zich vandaag voor de laatste keer dit jaar over de meevallers. In totaal is dit jaar, inclusief de vandaag besproken 1,2 miljard, 8 miljard gulden extra geld uitgegeven aan met name onderwijs en gezondheidszorg.

Het beeld kan ontstaan dat bij de miljardenregens eerder dit jaar ondoordachte beslissingen genomen zijn. Immers, hoe kan het anders dat bij de laatste telling, ten behoeve van de najaarsnota, 1,2 miljard gulden over bleef? Is dat een niet uitgegeven deel van de vele extraatjes van het afgelopen jaar, doordat voor dat geld bijvoorbeeld geen leraren en verpleegsters konden worden aangetrokken?

De 1,2 miljard die nu nog over is, is niet het gevolg van ondoordachte toezeggingen. Van de 6,8 miljard gulden die tot half november bovenop de al voorziene uitgaven is gekomen, is slechts 25 miljoen gulden niet uitgegeven. De overige 1.175.000.000 gulden, ongeveer 98 procent van de laatste meevaller, is afkomstig uit wat bij Financiën `reguliere onderschrijdingen' worden genoemd. Elk jaar maakt Financiën ten behoeve van de najaarsnota de balans van het lopende boekjaar op. En ieder jaar blijkt er ongeveer een miljard gulden over te zijn.

Nadere bestudering van de vorige maand gepubliceerde najaarsnota leert dat vooral Sociale Zaken een flinke duit in het zakje heeft gedaan. Net als vorige jaren overigens, vooral dankzij de almaar dalende werkloosheid, die dus minder geld kost dan voorzien. Zo werd aan werkloosheidsuitkeringen 250 miljoen gulden minder uitgegeven dan verwacht. Op de werkgelegenheidsprojecten werd eenzelfde bedrag bespaard.

Ook andere departementen kregen het `oude geld' niet op, onder meer door lagere dan verwachte kosten voor de opvang van asielzoekers en meevallende inkomsten van de verkoop van panden en roerende zaken (driehonderd miljoen). Ook bleef er zeventig miljoen over door het afblazen van de aankoop van helikopters voor de KLPD.

Wél nieuw aan het debat over de verdeling van het overgebleven geld van vandaag is dat de Tweede Kamer er a priori een bestemming aan heeft gegeven. Dat gebeurde bij de Algemene Politieke Beschouwingen in september. Wijs geworden van de opeenstapeling van meevallers, redeneerde de Tweede Kamer toen dat er aan het einde van het jaar waarschijnlijk wéér extra geld over zou zijn.

Normaal gesproken vloeit deze meevaller rechtstreeks naar de verkleining van de staatsschuld. Immers, om eind november nog extra geld ter beschikking te stellen aan departementen heeft over het algemeen weinig zin.

Dit jaar voelde de Kamer daar echter weinig voor. In `motie 23' van D66-leider De Graaf liet de coalitie optekenen dat geld voor gezondheidszorg, het onderwijs, de veiligheid en het milieu bij `onverhoopte' nieuwe meevallers de voorkeur verdient boven aflossing staatsschuld. Minister Zalm (Financiën) constateerde half november de meevaller van 1,2 miljard – en met het coalitielijstje in de hand verdeelde hij tweederde van dat bedrag over de aan hem opgedragen posten. De resterende vierhonderd miljoen had het kabinet nodig voor `tegenvallers' als de ramp in Enschede en compensatie voor de hoge dollar- en oliekoers aan Defensie, de scheepvaart en glastuinbouw.

Bij Financiën klopt men zichzelf intussen op de borst. De vrees dat de extra miljarden niet `weggezet' konden worden blijkt onterecht te zijn geweest en dat is vooral te danken aan het uitgekiende beleid van Zalm en zijn ambtenaren, vindt men bij Financiën.

Ook de Tweede Kamer kan bijna niet anders dan tevreden zijn over de gang van zaken. Toch valt niet uit te sluiten dat er opnieuw claims voor extra geld zullen worden ingediend vandaag. De discussie over het openbreken van de `Zalmnorm' (de begrotingsafspraken van de beide paarse kabinetten) speelde vorig week op met een botsing tussen PvdA en VVD over de besteding van de meevallers.

Ook vanmorgen, bij de eerste termijn van de Kamer, ging het zoals verwacht meer over de miljarden van de toekomst dan over de huidige meevaller van 1,2 miljard. Meevallers verdelen is leuk, maar de werkelijke discussie spitst zich steeds meer toe op de systematiek van de begroting, ongeacht de omvang van de meevallers, zo lijkt het.