Zizou, een briljante berberjongen

De Fransman Zidane (28) is gisteren door de FIFA gekozen tot beste voetballer van 2000. Hij kreeg de eretitel eerder in 1998. Zidane eindigde voor de Portugees Figo en de Braziliaan Rivaldo, de winnaar van 1999.

In zijn boek Afrika politiek beschrijft de Nederlandse Afrika-deskundige Karel Roskam hoe de bevrijdingsoorlog in Algerije op 1 november 1954 verliep. ,,De Franse koloniale bezetting werd bestreden door het Front de Libération Nationale (FLN) onder leiding van Ben Bella. Het conflict woedde fel en duurde tot op 18 maart 1962. Toen begon de Organisation de l'Armée Secrète van Franse kolonisten en militairen aan terreurdaden, waardoor nog eens duizenden moorden werden gepleegd.''

De oorlog kostte het leven aan 25.000 Franse soldaten en aan ongeveer één miljoen Algerijnen. Na de onafhankelijkheid noemde Algerije zichzelf het land der één miljoen martelaren. Net voor die periode van massale folterpraktijken, overvolle gevangenissen en concentratiekampen nam de zeventienjarige Smaïl Zidane een beslissing die zijn leven zou veranderen. Hij woonde bij het godsvruchtige berbervolk in het Algerijnse kustgebergte. In 1953 waagde hij, net als zovelen, de oversteek van de Middellandse Zee richting Parijs. Als islamitische jongen met een donkere huid kreeg hij het in deze woelige tijden vaak bijzonder hard te verduren. Hij ervoer het dagelijkse racisme in Frankrijk aan den lijve.

Smaïl Zidane vond zijn geluk in 1963 bij Malika, een land- en lotgenote. Ze vestigden zich op het einde van de jaren zestig in La Castellane, een banlieue in het noorden van Marseille. Met troosteloze, groezelige woonblokken. Veel te klein voor de kinderrijke gezinnen. De familiale intimiteit van het gezin Zidane bood een beschermend pantser tegen de slagenregen van de harde Franse samenleving.

Op 23 juni 1972 kwam het vijfde kind van ter wereld: Zinedine. Een naam die werd ingefluisterd door een bejaarde buurvrouw. Vader en moeder Zidane dachten tijdens de zwangerschap aan Yazid. Zinedine staat voor schoonheid en geloof. Het beroerde het diep-religieuze gemoed van de familie Zidane. Het geloof van de kleine Zinedine spitste zich al snel toe op de bal. Hij baande zich met zijn dribbels een weg door zijn met veertien nationaliteiten bevolkte omgeving, waar gezelligheid, werkloosheid en vechtpartijen een onverbrekelijke eenheid vormden. Hij leerde het leven in de ruwe wijk, die hij nooit de rug zou toekeren en later van financiële steun zou voorzien.

De kinderen Zidane werden strak in toom gehouden. Ze kregen de aloude berberse waarden ingelepeld: respect voor de medemens, vriendelijkheid, bescheidenheid, eerlijkheid. Zinedine stak met zijn uitzonderlijke techniek snel boven de andere straatvoetballertjes uit. Zijn eerste coach lokte hem naar het kadettenploegje van Septèmes-les-Vallons. Hij schaafde zijn koptechniek, startsnelheid en uithoudingsvermogen bij en tipte hem voor het opleidingsinstituut van Aix-en-Provence.

Zidane speelde zich in de kijker van AS Cannes. Luis Fernandez, van het befaamde Franse middenveldkwartet dat in 1984 Europees kampioen werd, nam Zidane onder zijn vleugels. Hij ontwikkelde zich als een soort vaderfiguur voor de gevoelige puber die zijn familie en zijn vrienden van de straat miste en slechts moeizaam zijn weg vond in de mondaine badstad. Een maand voor zijn zeventiende verjaardag debuteerde hij met Cannes in de hoogste afdeling. Het duurde twee zomers lang voor hij zich als vaste waarde in het elftal vestigde. Dankzij zijn bevliegingen dwong het bescheiden AS Cannes in 1991 voor het eerst een Europese kwalificatie af.

Een seizoen later zwaaide Girondins de Bordeaux met de beste adelbrieven. Zidane vertoefde vier seizoenen in de Franse wijnstad. Hij maakte 37 doelpunten in 171 wedstrijden. Prijzen won hij niet. Zidane stuurde en sleurde zijn team wel voor de eerste keer naar een Europese finale. Zizou, zo gedoopt door coach Courbis van Bordeaux, verwierf vaste voet bij het nationale elftal. Met technisch volmaakt catenaccio drong Frankrijk door tot de halve finale van het EK in 1996 in Engeland. Het strandde in de halve finale op de Tsjechische strafschoppentraditie.

De bloedeloze 0-0 tegen zowel Nederland als Tsjechië legden de mankementen van Les Blues bloot. De ritmeversnelling ontbrak. Zidane beheerste de voor het topvoetbal noodzakelijke tempowisseling nog onvoldoende. Toch ruilde hij het Franse zuiden in voor het Italiaanse noorden. Van Bordeaux naar Turijn, van Girondins naar Juventus. Op dat moment het sterkste clubteam van Europa, onder Zidane zelfs even het beste elftal ter wereld. In december won Juventus de wereldbeker in Tokio. Hij bloeide in Italië volledig open en domineerde met de `Oude Dame' het Italiaanse kampioenschap van 1997 en 1998. Juventus toonde zich ook de sterkste in de Champions League, al gingen de finales van 1997 en 1998 onverwachts verloren.

Op het WK in 1998 maakte Frankrijk onder leiding van Zidane de favorietenrol waar. Een nerveuze Zidane liet zich tegen de Saoudi's een domme rode kaart aansmeren. ,,Omdat ik een binnenvetter ben'', verklaarde hij later. ,,Ik spreek mijn problemen zelden uit. Soms maak ik een onverklaarbare beweging.'' In de finale tegen Brazilië besliste hij de wedstrijd voor de pauze met twee doeltreffende kopballen en bezorgde hij Frankrijk een multicultureel festijn. De gekleurde jongens Thuram, Karembeu, Henry, Zidane, Vieira, Djorkaeff en Trezeguets zetten het onverkwikkelijke koloniale verleden te kijk.

Na een tumultueuze voorronde plaatste Frankrijk zich op het nippertje voor Euro 2000. De wereldkampioen onderging tijdens het toernooi een ware metamorfose. Hoewel de Franse voetbalschool niet steeds wervelende patronen vertolkte, voetbalde ze wel met een bijna wetenschappelijke precisie. We scoren wanneer we het zelf bepalen. In de laatste minuut als het moet. Zoals in de halve finale tegen Portugal, toen Zidane uit een strafschop de winnende treffer maakte. Zonder aarzeling, alsof het voorgeprogrammeerd stond.

Zidane én Frankrijk spreidden hun meesterschap over het balspel ten toon. Een zeer volwassen voetbalmachine, volgens het motto: niemand doet ons wat. Getekend: Zinedine Zidane. Een stoïcijns bescheiden Algerijnse berberjongen, die Frankrijk naar de wereldtop regisseerde.