Muurbloempjes uit beursindex

Een schaars, en dus veelgevraagd klein stukje van een dochter naar de beurs brengen bracht tot nu toe recordbedragen op. Nu ook MSCI zijn beursindices corrigeert voor de vrije verhandelbaarheid, is die tactiek op sterven na dood.

Meer slecht nieuws voor de Nieuwe Economie: een van de belangrijkste instrumenten om op de beurs snel geld aan te trekken, de zogenoemde `carve out', wordt in zijn voortbestaan bedreigd.

Dit en vorig jaar trokken met name telecommunicatiebedrijven vers kapitaal aan door dochterondernemingen voor een klein deel op de beurs te laten noteren, veelal tussen de 10 en 20 procent. Deutsche Telekom deed het met internetdochter T-Online, Telefónica met onder meer dochter Terra Networks. Bij het gros van de andere internetgerelateerde beursgangen was het niet anders: World Online bracht bijvoorbeeld slechts een kwart van de aandelen naar de beurs. Maar in de beursindices werden de bedrijven wel voor de volle honderd procent gewogen.

Het gevolg was dat beleggers die de grote beursindices volgen zich verdrongen om op de aandelen in te schrijven. En als ze niet genoeg toegewezen kregen, moesten ze vervolgens haastig bijkopen als de beursnotering van het aandeel er eenmaal was. Door de hoge waardering maakten de nieuwe beursgangers immers grote kans om het te schoppen tot een toonaangevende index – bij World Online zou dat vermoedelijk ook zijn gebeurd als het vorige week niet door het Italiaanse Tiscali was overgenomen.

Hetzelfde geldt voor de grote telecomfondsen zelf. De Europese telecom was hot, en iedereen wilde erin. Maar reuzen als France Telecom, Deutsche Telekom en KPN waren voor een flink deel (bij KPN ruim 40 procent) in handen van de staat. Tegenover een weging van 100 procent in de belangrijkste beursindices stond maar 60 procent aan vrij verhandelbare aandelen – de free float. En dat werkte prijsopdrijvend. ,,Met de telecom-hype, en alle carve out-plannen van rond de vorige jaarwisseling begon het probleem echt te spelen'', zegt Sander Haaijer van Effectenbank Stroeve. ,,De plaatsing van aandelen was altijd gegarandeerd, want iedereen móést.''

Aan die praktijk komt nu snel een einde. Eén voor één zijn de grote indexsamenstellers overgegaan op een correctie van de weging van beursfondsen voor hun free float – het percentage aandelen dat écht verhandelbaar is en niet in vaste handen zit. Dow Jones, dat voor Europa zijn Stoxx-indices samenstelt, voerde de aanpassing al dit najaar door. Concurrent FTSE heeft het aangekondigd, en voert de aanpassing per juni volgend jaar door. Ook de AEX-index wordt per maart volgend jaar geheel aangepast aan het free-float-systeem. ,,Carve outs zullen op termijn verdwijnen. De spelletjes zijn nu onmogelijk geworden'', zegt R. van Bommel van Robeco.

Veelgevraagde dochters dreigen zo de Nieuwe Muurbloempjes te worden. En dat geldt zeker nu de reus onder de indexverschaffers, Morgan Stanley Capial International (MSCI), per mei 2002 ook overgaat naar een correctie volgens het free-float-systeem. De MSCI-indices zijn de belangrijkste ter wereld, omdat ze overal geaccepteerd zijn en te boek staan als de meest objectieve maatstaf voor de koersontwikkeling op de internationale beurzen. De schattingen over hoeveel kapitaal wereldwijd door institutionele beleggers volgens de MSCI-weging is belegd lopen uiteen van 2.000 miljard tot 4.000 miljard dollar. Voor Nederland komt het cijfer volgens Van Bommel uit op zo'n 130 miljard dollar (bijna 150 miljard euro).

De MSCI-herweging leidt tot een aardverschuiving, waarbij naar schatting 200 miljard dollar aan beleggersgeld gemoeid zal zijn. In Europa is volgens schatting nog geen tweederde van alle aandelen vrij verhandelbaar. De weging gaat dan ook flink achteruit, vooral ten gunste van de VS, waar 95 procent van alle aandelen vrij verhandelbaar is. Voor de Nederlandse markt moet de herweging koren op de molen zijn van de groep buitenlandse beleggers die af wil van de greep van Heineken Holding op een meerderheid in het beursfonds Heineken. De indicatie van de AEX is dat Heineken straks maar voor de helft zal meewegen, en ook indicaties voor de MSCI-index wijzen op een weging van maar 50 procent voor Heineken.

Voor KPN betekent de neergang van de carve out-strategie een nieuwe terugslag. Het risico groeit dat, als dochter KPN Mobile volgend jaar naar de beurs gaat, grote beleggers haar niet ten dans zullen vragen.