DE HAAGSE STAAT

HET OEVERLOZE GEPRAAT VAN HET POLDERMODEL...

Onder zijn eigen bewind vierde het Nederlandse poldermodel zijn hoogtijdagen. Maar nu moet het volgens Hans Wijers, D66-minister van Economische Zaken van 1994 tot 1998, maar eens afgelopen zijn met het gejubel. Wijers gisteren in de Den Uyl-lezing: ,,In een moderne toekomstgerichte samenleving hebben individuen belangrijke, eigen verantwoordelijkheden. Onduidelijke arrangementen van het poldermodel, die deze verantwoordelijkheid alleen maar afdekken, behoren dan tot het verleden''.

Mooie woorden om te zeggen dat er een einde moet komen aan het oeverloze gepraat tussen politici en het maatschappelijk middenveld. Het was de tweede aanval binnen een week op het internationaal zo geprezen overlegmodel. De VVD begon vorige week al voorzichtig te zagen aan de invloedrijke positie van de vakbeweging. ,,Waarom hebben de vakbonden een zetel in de Sociaal Economische Raad (SER) terwijl ze maar een kwart van de werknemers vertegenwoordigen'', vroeg het Kamerlid Geert Wilders (VVD) zich af tijdens de begrotingsbehandeling van Sociale Zaken. Wijers' partijgenoot Bert Bakker veerde helemaal op tijdens het lange debat. ,,Zo herkennen wij de VVD weer'', riep hij opgewekt. Bakker zei het VVD-pleidooi van harte te ondersteunen.

De voorzitters van de werkgevers en de werknemers praten meer met elkaar dan met hun eigen mensen. Dan doen ze vooral binnen de SER, ook wel de schaduwregering van Nederland genoemd. Aan het begin van `paars' moest het primaat van de politiek worden hersteld: de rol van de overlegorganisaties moest kleiner. Maar dat geluid is nauwelijks nog te horen. Het gaat toch fantastisch met het land? Ter linkerzijde bleef het stil, toen de VVD vorige week uithaalde naar het poldermodel. Minister Vermeend (Sociale Zaken, PvdA) reageerde kort: ,,Ik heb geen enkele behoefte om verandering [in het poldermodel] te brengen. Het gaat goed met dit land.'' Wilders dwong desondanks een notitie over de representativiteit van de vakbeweging af.

....TUSSEN UITSTERVENDE DINOSAURUSSEN

Had de VVD vorige week vooral politieke bedoelingen - een beetje morrelen aan de rol van vakbonden doet het altijd goed bij de liberale achterban - Wijers komt met meer inhoudelijke en historische argumenten. De kenniseconomie, ofwel de interneteconomie, vraagt om een nieuwe benadering van de politiek. Het poldermodel belemmert de ondernemingsgeest die de nieuwe economie zo hard nodig heeft. ,,In de Gouden Eeuw hoorde Nederland tot de meest concurrerende economieën ter wereld. Die positie was gebaseerd op technologische superioriteit, niet op lage loonkosten of lage belastingdruk.''

Nederland wentelt zich volgens de oud-bewindsman al jaren collectief in de waan van het succes van het poldermodel. ,,We laten daarbij toe dat juist op cruciale fronten in onze samenleving - bijvoorbeeld het onderwijs - de laatste `stuiptrekkingen' van de planeconomie rustig voortbestaan.'' Zo kan het niet doorgaan, stelt Wijers, als Nederland écht hoge ambities heeft.

Instituties als de SER, landelijke politieke partijen, koepelorganisaties en centrale werkgevers- en werknemersorganisaties, zijn te veel naar binnen gericht, te traag, dienen vooral hun eigen belang en slagen er steeds minder in te spreken namens de individuen die ze zeggen te vertegenwoordigen. Zij zullen bemerken dat ,,ook in de 21ste eeuw in de polder dinosaurussen afsterven''.

Bij het 50-jarig jubileum van de SER, in februari, moet Kok de aanval hebben zien aankomen. Hij gaf Wijers toen al antwoord. ,,De kennismaatschappij van morgen vraagt om intelligente instituties.''

Redactie: Herman Staal