Radio 4: 25 jaar muziek en praten over muziek

Radio 4 vierde het 25-jarig bestaan met concerten en een luisteraarsdebat. ,,Oubollig gebabbel moet wijken voor bondige en kundige informatie."

Radio 4, dat dit weekeinde in het Utrechtse Muziekcentrum Vredenburg het 25-jarig bestaan vierde, begon eind december 1975 als Hilversum 4. ,,Een mijlpaal op weg naar de verbetering van de Nederlandse muziekcultuur'', vond de initiatiefnemende Stichting Nederland Muziek. Vrijwel meteen vormde het aandeel gesproken tekst aanleiding tot een discussie, die het afgelopen jaar opnieuw oplaaide naar aanleiding van de column `meer muziek, minder gepraat' van Henk Hofland in deze krant.

Niettemin is een en ander veranderd in het profiel van Radio 4. Onder Hans Hierck, zendercoördinator tussen 1995 en 1999, kwamen nachtuitzendingen en werd de herkenbaarheid van de dagindeling vergroot door horizontale programmering. 's Nachts is er nu Euroclassic Notturno, overdag vormen programma's als Vroeg op Vier, Muziek voor Miljoenen (met ongeveer 90.000 luisteraars per dag het best beluisterde programma van Radio 4) en het ochtend-, middag- en avondconcert dagelijkse pijlers in de programmering.

Hierck streed voor een beleid dat de belangen van de luisteraar zou laten prevaleren boven die van de afzonderlijke omroepvereningen. Meer samenwerking, een betere besteding van het budget, minder doublures in de programmering en een meer coherente invulling van de zendtijd waren de hoofdpunten van het testament' dat hij naliet. Bovendien moest een 'Muziekhuis van de Omroep' onder meer de beschikking krijgen over alle omroepensembles en onder leiding staan van één baas, die klaarheid zou brengen in de nu door verschillende onafhankelijke omroepbazen vertroebelde identiteit van Radio 4.

,,Op papier was Hiercks plan prachtig'', vindt Aad van Nieuwkerk, groepsredacteur van de VPRO. ,,Maar het probleem is dat alle omroepen de behoefte hebben het eigen vaandel fier te laten wapperen. Daardoor is een dergelijke vorm van `ontzuilde' samenwerking nu niet haalbaar. Het is zaak binnen het bestaande omroepbestel meer samen te doen. Omroepen moeten eigen belang vergeten. Een middel tot verbetering is elke omroep een specialisme toe te wijzen, zodat de onderlinge diversiteit niet leidt tot versnippering, maar tot verdieping.''

Dat Hiercks plannen in de la verdwenen, lag volgens zijn opvolger Margreet Teunissen ook aan de timing. ,,Toen Hierck afscheid nam, was net een zeer ingrijpende vernieuwingsoperatie achter de rug. Dat hij in zijn `testament' opeens een heel andere lijn voorstond, zette kwaad bloed. De omroepen hebben zich toen meer dan voorheen teruggetrokken in hun zuilen, en laten eigen belang prevaleren boven overleg. Daardoor ontstaan schrijnende doublures en een gebrek aan loyaliteit. Ik ben er een groot voorstander van redacties van programma's door verschillende omroepen gezamenlijk te laten voeren, zodat er meer samenhang komt.''

Radio 4 sloot het jubileum gisteren in Vredenburg af met twee live uitgezonden concerten en een luisteraarsdebat over het thema `meer muziek, minder gepraat'. Het met opheffing bedreigde Radio Symfonie Orkest bewees haar kwaliteit opnieuw met een energieke en zeer alerte uitvoering van de complexe Turangalîla symfonie van Olivier Messiaen onder leiding van Pascal Rophé. ,,Een goed voorbeeld van de onmisbaarheid en uniciteit van het RSO'', onderstreepte Teunissen na afloop. ,,Omroeporkesten kunnen zich een grote artistieke avontuurlijkheid veroorloven omdat de uitvoering van een werk niet alleen gaat om de kaartverkoop van het concert, maar ook om de uitzendingen ervan op de radio in binnen- en buitenland. Als het RSO verdwijnt, wordt niet alleen een uiterlijke buts geslagen in het muziekleven, maar verarmt ook de inhoudelijke diversiteit van het symfonisch aanbod aanzienlijk.''

Het debat dat aansluitend onder leiding van voormalig staatssecretaris van cultuur Aad Nuis plaatsvond, stelde luisteraars de gelegenheid in het bijzijn van programmamakers uiting te geven aan ongenoegen over het teveel aan gesproken tekst op Radio 4. ,,Informatieve teksten hoor ik graag, maar programma's als de dagelijkse actualiteitenrubriek A4 en Vroeg op Vier hangen aan elkaar van oubollig geleuter'', vond een panellid, dat door zijn medeluisteraars met verhitte `bravo's!' werd bijgevallen en met `boe's!' werd afgevallen. Consensus leek er wel te bestaan over de essentie van gesproken tekst op Radio 4: Bij gebabbel gaat de knop om. Muziek moet bondiger en kundiger worden toegelicht.

Naast het RSO presenteerde ook het Radio Filharmonisch Orkest zich met een uitvoering van Mahlers Tweede symfonie onder leiding van Jaap van Zweden. Van Zweden, die de overbezette Edo de Waart verving, ging het orkest, het Groot Omroepkoor, sopraan Charlotte Margiono en alt Birgit Remmert voor in een visie op Mahlers Tweede symfonie die zijn uitvoering van het werk bij het Residentie Orkest afgelopen maand in dramatische intensiteit overtrof. Groots was vooral het slotdeel, waarin Van Zweden zijn inhoudelijke accent op het Auferstehung-thema onderstreepte door het koor pas bij het Sterben werd' ich um zu leben! te laten opstaan. Zo werd Mahlers symfonie als afsluiting van het jubileumweekend een hoopvolle en in elk geval onvergetelijke opmaat voor een nieuwe kwart eeuw Radio 4.