Een doos met een thema

Hedendaagse geschenken als kunst of cadeaubonnen begonnen een paar jaar geleden hun opmars. In de marge, zo is gebleken. Nederland kiest massaal voor het kerstpakket. Gewoon met koffie, kaas, wijn en een niet eetbaar aandenken.

O, wat een pret. Vanaf half december is het nog drukker in de trein tijdens de avondspits. Werkende mannen en vrouwen zitten met een grote doos op schoot of staan te wiebelen op het balkon. Aktetas in de ene arm, kerstpakket onder de andere. Nog even doorzetten en dan volgt de beloning thuis: blijde gezichten. Huisgenoten storten zich op de spannende verrassing. Wat zal er in zitten?

Eigenlijk is dat geen vraag. Want hoewel kleur en smaak verschillen, is de inhoud van het cadeau redelijk voorspelbaar. Een rondgang langs verschillende pakkettenaanbieders levert een schijf van vijf op met `noodzakelijke' onderdelen. Een kerstgeschenk bevat drank, meestal wijn. Al zijn er nu ook moslimvriendelijke pakketten met druivensap of andere non-alcoholica. Het non-foodartikel heeft zichzelf absoluut onmisbaar gemaakt. Denk aan een sapkan, kaasplank met mesjes, roestvrijstalen thermosfles, sporttas of wijnkoeler. Of een gezelschapsspelletje. De tonen zoet en zout ontbreken niet: chocolade (bonbons of in de goedkopere pakketten: Mars of Bounty miniatuurtjes) en iets hartigs (kaasvlinders, kaasbolletjes, knoflookcrackers etc.). Groep vijf bestaat uit koffie en thee en alles wat daarbij hoort, zoals kandijsuiker of slagroom. Andere krakers in het kerstpakket zijn een netje noten, servetten en kaarsen.

Nog een voorspelbaar element is de smaak. Die is niet altijd even best. Kerstkoffie, thee in een hulstverpakking, koekjes in een blauwe doos met zilveren strikjes. De verpakking is vaak prachtig, maar een merk staat er niet op. De poging de concurrentieslag te winnen, drijft kerstpakkettenmakers soms tot het randje. Met bonbons die zelfs het predikaat cacaofantasie nauwelijks verdienen,

Om mee te kunnen doen in de keiharde strijd om kerstpakketten te slijten, moet de doos er rijkelijk gevuld en luxe uitzien. Maar de prijs moet zo laag mogelijk. Dus bezuinigen de massamakers op kwaliteit of houdbaarheid. ,,De meeste artikelen zitten niet ver van de houdbaarheidsdatum af'', erkent J. Kurvers van Kurvers Kerstpakket in Den Bosch. ,,Je moet altijd controleren. Laatst kwamen van Kempenaar de afbak-stokbroden binnen, met als uiterste eetdatum eind december. ,,Dat kan niet, die hebben we teruggestuurd. Je moet zorgen dat de producten tot februari goed zijn.''

De Consumentenbond denkt dat de kwaliteit van de pakketten aardig aan het verbeteren is. ,,Jaren geleden kregen we wel telefoontjes over onveilige producten in het pakket. Zoals bedorven voedsel of kerstverlichting die spontaan in brand vloog. De laatste jaren horen we echter niets'', vertelt P. van den Brandhof van de bond. ,,Ik denk dat men klaagt bij de werkgever. Bovendien is het een cadeau, mensen hebben er niet voor betaald. Dan klagen ze ook vaak minder snel.''

Kurvers verkoopt jaarlijks rond de 100.000 kerstpakketten en staat daarmee in de top tien. De echt grote jongens draaien tussen de 600.000 en 800.000 pakketten. Dat zijn voornamelijk groothandels als Makro of grootwinkelbedrijven waar klanten zelf standaardpakketten in het karretje leggen. Wat betreft prijs kunnen de kleinere bedrijven daarmee moeilijk concurreren. Ze profileren zich met service en persoonlijk getinte geschenken.

Zoals het gros van de leveranciers biedt Kurvers naast al klaargemaakte pakketten de zelf samen te stellen cadeautjes. In de showroom staan feestelijk gedekte tafels en schappen, vol producten en cadeautjes, op soort, kleur en thema. Bedrijven kunnen zelf aangeven welke producten ze in ieder geval willen gebruiken. Een paar weken later presenteert de aanbieder een aantal voorstellen.

Ondanks geschenken die meer bij deze tijd passen, zoals kunst, geld of een uitje, viert het kerstpakket nog steeds hoogtij. Vorig jaar bezorgde de PTT in ons land maar liefst 1,4 exemplaren, dat is dus nog exclusief de pakketten die meegenomen worden door de ontvangers. Een rondgang langs grote aanbieders levert de ruwe schatting op van minstens drie miljoen pakketten per jaar.

Gemiddeld geven bedrijven tussen de veertig en honderd gulden uit per cadeau. Al komt het nog steeds voor dat op directieniveau duurdere geschenken over tafel gaan. ,,Maar meestal toch niet duurder dan driehonderd gulden'', zegt R. Gielen van de vakcentrale FNV. Tot dat bedrag mag een werkgever namelijk belastingvrij een kerstcadeau schenken. Alles daarboven is niet aftrekbaar. Bovendien moet de ontvanger een cadeau boven de driehonderd gulden opgeven als inkomsten.

Hoewel het kerstpakket zeker niet als arbeidsvoorwaarde wordt gezien, vindt de vakcentrale het nog steeds een goede traditie. ,,Een manier om goodwill te kweken, zeker belangrijk. We zijn wel alert op grote verschillen in cadeaus. Een aantal jaren geleden kregen we tips dat uitzendkrachten geen of een kleiner cadeautje kregen. Wij vinden dat dat gelijkgesteld moet zijn. Uitzendkrachten zijn zeker in deze tijd van krapte vaak onmisbare schakels op de werkvloer. Ook horen we soms dat mensen in de zorgsector niks krijgen om de kosten te drukken. Die reageren beteuterd en dat kunnen wij ons best voorstellen'', aldus Gielen.

Niet alleen werknemers krijgen een geschenk, steeds vaker delen ook verenigingen en kerken uit. Het grootste deel van al die pakketten zit nog altijd in een doos. ,,Manden of andere verpakkingen met een afwijkende vorm, vervoeren zo moeilijk. Daarom kiest bijna iedere aanbieder voor een doos, waar soms wel weer een mand in kan zitten'', legt M. Mesman van Kerst Express in De Bilt uit.

,,Als je een doos met alleen eten geeft als kerstpakket dan is dat uit de tijd. Terwijl je het pakket op alle mogelijke manieren kunt gebruiken om de bedrijfsfilosofie of –strategie of veranderingsprocessen duidelijk te maken'', meent ondernemer L. Tegelberg. ,,Vroeger gaf je eten omdat mensen zo arm waren dat ze anders geen kalkoen konden krijgen. Dat is uit de tijd. De vraag is: hoe creatief ben je zelf? Het pakket is namelijk een prima communicatiemiddel. Bovendien is het populair, iedereen is er als ze uitgedeeld worden.''

,,Het vreetpakket waar de bouwvakker zich een avond aan kan rondeten, bestaat nog wel'', vertelt Kurvers. ,,Maar de meeste bedrijven kiezen toch voor een pakket met een thema.'' Populair dit jaar zijn nog steeds de Japanpakketten met kommetjes, sushikisten en en zeewierbiscuitjes. Ook het vuurkorfpakket, en het Euro- en millenniumcadeau doen het goed.

Maar het kan ook anders. Kleine kerstpakkettenleveranciers kunnen niet concurreren met de grote jongens. Zij kiezen vaak voor een exclusiever en persoonlijker pakket en met kwalitatief betere producten. Zoals Mesman van Kerst Express die voornamelijk de zorgsector voorziet van geschenkpakketten. ,,Er gaat zoveel geld in de kerstmarkt om. Zo zijn er hoge kortingen, maar dan moet je wel veel afnemen. Terwijl de kwaliteit vaak te wensen overlaat. Voor een paar centen moet er vooral een boel inzitten. Wij leveren zo'n zevenduizend pakketten per jaar en zijn dus klein. Die moordende concurrentie kunnen wij niet aan. Maar we willen zelf ook graag eetbare cadeaus afleveren, dus zitten we meer in de delicatessensfeer.''

Mesman maakt wel gebruik van ongeveer dezelfde schijf van vijf als haar concurrenten. ,,Al zoek ik het meer in het verpakkingsmateriaal. Zo hebben we dit jaar een houten kistje met een kussen op het deksel, maar ook een trolley op wieltjes voor een plant of de tv. Dat zijn hoogwaardige cadeaus. Die vullen we op met Italiaanse delicatessen.''

Uitpakplezier is bij alle cadeaus verzekerd, op de enkele theaterbon na. Maar wie lekkere cadeaus wil geven, kan maar beter naar de kleine aanbieder. Dat kan ook de plaatselijks slager, traiteur, groenteman of slijterij zijn. Zij maken vaak ook smakelijke pakketten met eigen producten of bekende merken, bovendien niet gebonden aan de hoekige distributiedoos.