Democraten Roemenië: huilen bij de klaagmuur

Roemenië koos gisteren voor een ex-communist en tegen een racist, of, zoals velen vonden, tussen voor kanker en tegen de pest. Maar de problemen beginnen nu pas: de racistische PRM is de tweede partij in het parlement.

Roemenië is gevaarlijk dicht langs de afgrond gewankeld. Dat de Roemeense stemmers niet achter de populistische nationalist Corneliu Vadim Tudor aan over de rand zijn gevallen is volgens de socioloog Alin Teodorescu te danken aan het tegenwicht dat de rest van de Roemeense politiek en de media hebben weten te bieden. Bijna twee weken lang werd Tudor, de verrassende nummer twee van de eerste ronde, doodgezwegen in de media. Hij kreeg geen seconde meer dan de officiële zendtijd. Tegelijkertijd sprak de rest van het politieke spectrum voor het eerst in de geschiedenis met één mond: hou `Vadim' tegen en stem op Ion Iliescu.

In Roemenië betekende het voor velen kiezen tussen twee kwaden. Of zoals al snel gezegd werd: tussen pest en kanker, ofwel tussen een ziekte waaraan je zeker doodgaat en een ziekte waarvan je wellicht kunt genezen.

Nergens werd het dilemma zo duidelijk als in de woorden van de vroegere dissidente Doina Cornea die iedereen opriep om voor Iliescu te stemmen, de communist die ze haar leven lang bestreden had. ,,In de eerste ronde is de muur van de hoop afgebroken, we kunnen nu alleen nog maar huilen bij de klaagmuur.''

Ion Iliescu heeft gewonnen en het gevaar van een extremistisch, semi-fascistisch Roemenië afgewend, maar zijn aanhang onder de Roemenen is zeker niet sterk. De helft van de Roemenen is domweg thuisgebleven (opkomst kwam nauwelijks boven de 50 procent uit), bijna zeventig procent van de rest heeft deels met grote tegenzin op de voormalige communist gestemd. Om erger te voorkomen.

Analisten stelden meteen na de exit polls vast dat de druk op Iliescu en zijn sociaal-democratische partij PDSR de komende weken gigantisch zal zijn om aan de wensen van zo'n verdeeld electoraat tegemoet te komen. Iliescu heeft zich tijdens zijn campagne opgeworpen als de kampioen van de tien miljoen Roemenen die volgens zijn partij onder de armoedegrens leven. Hij heeft beloofd om de grote, verliesgevende staatsbedrijven voorlopig open te houden, om de misdaad en corruptie aan te pakken. Maar zijn bewegingsvrijheid is natuurlijk beperkt. Want juist de privatisering van de verliesgevende staatsbedrijven wordt als prioriteit nummer één gezien door het IMF en de Wereldbank. Het geld voor Roemenië ligt klaar, maar dan moet de nieuwe regering wel gaan snijden.

Vandaag komt in Boekarest voor het eerst het nieuwe parlement bijeen dat twee weken geleden, tegelijkertijd met de eerste ronde van de presidentsverkiezingen, werd gekozen. De PDSR van Iliescu is met 46 procent van de zetels veruit de grootste partij in het nieuwe parlement, maar heeft net geen absolute meerderheid. De partij heeft aangekondigd een minderheidsregering te willen vormen onder leiding van de sociaal-democraat Adrian Nastase. Op dit moment wordt nog onderhandeld over gedoogsteun van de kleinere centrum-rechtse partijen.

In zijn campagne voor het presidentschap heeft Iliescu steeds beweerd dat hij onder géén voorwaarde wil samenwerken met de `extremistische en antidemocratische' Groot Roemenië Partij (PRM) van Tudor. In 1995 zocht Iliescu echter wel de steun van de extremisten – de PRM kwam toen in de regering – en cynici sluiten niet uit dat de pragmatische ex-communist dat weer zal doen als het nodig is.

De PRM is met een kwart van de zetels de tweede partij in het nieuwe parlement en zal ongetwijfeld een politieke rol van belang blijven spelen. Zodra Iliescu moet toegeven dat hij niet aan alle beloftes kan voldoen, zullen de extremisten onder leiding van Tudor klaar staan om de politieke brokken op te rapen. Roemenië is dus voorlopig met de schrik vrij gekomen, maar nog allerminst stabiel. Adevarul, de grootste krant van het land, stelt vanochtend vast dat het belangrijkste nieuws misschien wel niet uit Roemenië zelf komt, maar uit Nice. Onder de omstandigheden waarin wij hebben moeten kiezen tussen een communist en een extremist, schrijft de krant, is het absurd om over Europa te spreken. ,,Maar de EU heeft een rekensom gemaakt voor alle kandidaatlidstaten en daar staan wij bij. Wij staan op de lijst op de zevende plaats na Spanje en Polen!'' De commentator stelt met een gerust hart vast: ,,We blijven in Europa.''