Vergeefse aanval op Zwitserse `toverformule'

De politieke samenstelling van de Zwitserse regering is al meer dan veertig jaar dezelfde. Deze week mislukte een poging van de rechtse Volkspartij SVP deze ongekende politieke stabiliteit te veranderen.

De Zwitserse Volkspartij is er niet in geslaagd de toverformule, die nu al meer dan veertig jaar de politieke machtsverhouding in Zwitserland regelt, te laten springen. Niet Rita Fuhrer, een lid van de extreme vleugel van de toch al rechtse partij, is deze week gekozen tot opvolger van Adolf Ogi in de regering, maar de meer gematigde Samuel Schmid. Het Zwitserse parlement had er wel zes stemrondes voor nodig om Schmid aan de vereiste meerderheid te helpen.

De opvolging van een lid van de Bondsraad, zoals de Zwitserse regering heet, is de laatste tijd een opmerkelijke gebeurtenis. De zeven leden tellende Bondsraad, die voor onbepaalde tijd worden gekozen, kent al sinds 1959 dezelfde zetelverdeling: twee leden van de drie grootste partijen (sociaal-democraten, liberalen en christen-democraten) en één van de Zwitserse Volkspartij (SVP). Maar daar wringt nu juist de schoen.

De SVP is de afgelopen jaren fors gegroeid en kreeg bij de laatste parlementsverkiezingen zelfs de meeste stemmen (wat zich, door het kiesstelsel, niet omzette in de meeste zetels). De partij vindt daarom dat de oude `toverformule' is uitgewerkt en dat ze recht heeft op een tweede Bondsraadzetel. Twee jaar geleden trachtte de SVP een zetel af te snoepen van de kwakkelende christen-democraten, die beide Bondsraadsleden tegelijk zag vertrekken. Dat mislukte.

De opvolging van de gematigde SVP'er Adolf Ogi, die in verband met zijn leeftijd per 1 januari de Bondsraad verlaat, bood de rechtervleugel in de SVP, onder aanvoering van de populistische zakenman Christoph Blocher, opnieuw een kans. Door een uiterst rechts partijlid als voorkeurskandidaat aan te wijzen, hoopten Blocher en de zijnen de sociaal-democraten naar de oppositie te verbannen. Als Fuhrer werd gekozen, zo luidde de redenering, zouden de sociaal-democraten zich wellicht genoodzaakt zien om uit de regering te stappen.

Maar het parlement besliste anders. De voorkeurskandidaat werd, een beetje tegen de gewoonte in, genegeerd. De boodschap was duidelijk: een meerderheid van het parlement voelt er voorlopig niets voor het veertig jaar oude consensusmodel op te geven.

Toch concluderen bijna alle Zwitserse kranten dat het model forse schade heeft opgelopen. De strijd tussen de sociaal-democraten en de Zwitserse Volkspartij is nog niet gestreden. Ook al wordt de uitslag algemeen gezien als ,,een draai om de oren'' (Berner Zeitung) voor Blocher, ook de sociaal-democraten krijgen er van langs. Die partij heeft ten onrechte, menen de meeste commentatoren geprobeerd juist de SVP naar de oppositie te verbannen, door aanvankelijk met een eigen kandidaat te komen.

De vraag is of de SVP zich bij de nederlaag zal neerleggen, en de oproep van de Neue Zürcher Zeitung zal volgen een ,,constructieve'' opstelling te kiezen. Of dat Blocher, vogelvrij verklaard, zijn standpunten alleen maar zal verharden.

Begerenswaardig is de positie van Schmid niet. Wellicht raakt hij, net als zijn voorganger Ogi, geïsoleerd van zijn naar rechts opschuivende partij. Ogi steunde de Bondsraad in zijn toenadering tot de Europese Unie, terwijl zijn partij een sterk anti-Europees beleid voorstaat. Ogi is, net als de rest van de regering, voorstander van Zwitserse toetreding tot de Verenigde Naties; zijn partij houdt vast aan strikte neutraliteit. Ogi hekelde steeds weer de anti-immigratiehouding van partijgenoot Blocher. De spagaat binnen de SVP – die de partij tot nu toe geen windeieren heeft gelegd – zal dus nog wel even voortbestaan: oppositie voeren en regeren tegelijkertijd. Tot zich een nieuwe kans voordoet om de toverformule te kraken.

    • Paul Luttikhuis