Extreme krachten in Roemenië in opmars

Extreme krachten zijn in Roemenië in opmars, met presidentskandidaat Corneliu Vadim Tudor aan het hoofd. Toch wordt betwijfeld of hij de verkiezingen zal winnen.

,,Het is geen fascisme, maar het is wel heel gevaarlijk.'' De Roemeense filosoof en geschiedkundige Horea-Roman Patapievici maakt zich grote zorgen. ,,En dat zou de buitenwereld ook moeten doen.'' Twee weken geleden won de ultra-nationalistische Groot Roemenië Partij (PRM) een kwart van de zetels in het parlement. Morgen staat hun kandidaat Corneliu Vadim Tudor in de tweede en laatste ronde van de presidentsverkiezingen. In het totaal verpauperde Roemenië zijn de extreme krachten in opgang. Patapievici vreest voor zijn land en voor zichzelf: ,,Vadim Tudor heeft gezegd dat de zaak-Patapievici zal worden opgelost met een nekschot in een urinoir.''

De bedreigingen en de methodes van Vadim Tudor zijn volgens de geschiedkundige zeker fascistisch te noemen. Maar om een opleving van het Roemeense fascisme van de jaren twintig en dertig – toen de IJzeren Garde van Corneliu Zelea Codreanu het land terroriseerde gaat het volgens hem niet. ,,De gardisten zijn na de oorlog door de communisten volledig uitgeschakeld. Er zijn op dit moment misschien nog 2.000 gardisten die zich ophouden in obscure groepjes, maar zij zijn zeker niet de mensen die op Vadim Tudor stemmen. Ze haten hem.''

De retoriek van Vadim Tudor heeft zijn wortels eerder in het nationaal-communisme van het Ceausescu-regime, waarvan hij als hofdichter deel uitmaakte. ,,Net als de communisten wil hij gaan nationaliseren en confisqueren als hij aan de macht komt. Hij wil met behulp van zijn achterban voor eigen rechter gaan spelen.'' Gemakkelijke thema's om het totaal gedesillusioneerde electoraat naar de stembus te krijgen. Volgens Patapievici kun je Roemenië het best vergelijken met Rusland. Ook daar hebben de mensen teleurstelling op teleurstelling te verwerken gekregen. Ook daar is de maatschappij tijdens het communisme totaal ontmanteld. ,,Het enige dat de massa bindt zijn vage nationale thema's als: jullie hebben hier stand gehouden tegen de islam terwijl West Europa zich kon ontwikkelen en verrijken; daarom zijn jullie arm en zij rijk!''

De Roemeense fascisten hadden een sterke ideologische basis. De mannen van de IJzeren Garde trokken van deur tot deur met zakjes Roemeense aarde om de nek gebonden om met geweld - een mystieke `Blut-und-Boden' boodschap uit te dragen. Net als de fascisten in Duitsland en Italië waren ze fel anti-communistisch. De beweging van de dictatoriale Vadim Tudor is volgens Patapievici vooral opportunistisch en maakt handig gebruik van ,,het electoraat van de wanhoop''.

Peilingen aan de vooravond van de tweede ronde van de presidentsverkiezingen geven aan dat de `flirt' met een nieuwe sterke man van korte duur zal zijn. ,,Vadim Tudor wordt morgen categorisch verslagen'', meldt de socioloog Alin Teodorescu. Drie verschillende onderzoeken geven Ion Iliescu tweemaal zoveel stemmen. Ook de socioloog ziet in de verrassende uitslag van twee weken geleden geen terugkeer van het fascisme op het Roemeense politieke toneel: ..De kiezers hebben alleen uiting willen geven aan hun diepe onvrede over de huidige politici. Ze zijn erg teleurgesteld maar niet gek!''

Teodorescu stelt vast dat Roemenië de afgelopen veertien dagen verstandig heeft gereageerd. Nagenoeg alle politieke partijen hebben zich gedistantieerd van de PRM en Vadim Tudor. Ion Iliescu heeft geweigerd om voor de televisie het sterke wapen van de extreem-nationalist te debatteren met Vadim Tudor. Twee weken lang hebben de media hem doodgezwegen. De verschillende onderzoeksbureaus hebben zich afzijdig gehouden. Pas twee dagen voor de verkiezingen kwamen ze met hun voorspellingen dat Iliescu tegen de 70 procent van de stemmen zal gaan halen en Vadim Tudor 30. Volgens Teodorescu heeft de maatschappij heel goed begrepen dat Roemenië internationaal volstrekt uit de boot zou vallen als het spel met Vadim Tudor nog langer door zou gaan.

Patapievici verwacht dat het ultra-nationalisme zondag een flinke klap zal worden toegebracht en dat het `electoraat van de wanhoop' vervolgens uiteen zal vallen. Al houden ze voorlopig natuurlijk hun zetels in het parlement.

,,Het gaat heel slecht met Roemenië. Deze verkiezingen tonen aan dat het land in een gevaarlijke, pre-revolutionaire fase zit. Iedereen zou naar manieren moeten zoeken om Roemenië door deze fase te helpen'', aldus Patapievici.