Chalifman

Al vindt de filmredactie het een flodderfilm, ik kan u van harte aanbevelen om de door Marleen Gorris geregisseerde schaakfilm The Luzhin Defence te gaan zien. Smaken kunnen verschillen, maar sommige argumenten in de recensie van Hans Beerekamp waren vreemd.

Howel hij het boek van Nabokov waarop de film is gebaseerd niet kent, is hij er van overtuigd dat de filmmakers er raar mee zijn omgesprongen: ,,Zou Nabokov een verhaal hebben kunnen verzinnen over een verstrooide schaakgrootmeester, die tijdens een toernooi moet kiezen tussen zijn liefde voor het spel en die voor een Russische emigrée?''

Een retorische vraag die met een simpel `ja' kan worden beantwoord. Het is inderdaad het verhaal van Nabokovs roman The Defense, hoe vreemd dat Beerekamp ook voor mag komen.

Ook zijn schaaktechnische kritiek op de film kan niet overtuigen: ,,Als de vlag van de schaakklok valt, betekent dat in deze film dat de partij afgebroken wordt, en niet verloren is, zoals in werkelijkheid.''

In werkelijkheid? Misschien in filmscènes, maar in echte schaaktoernooien hebben de spelers meestal wel het vereiste aantal zetten gedaan bij het vallen van de vlag, en dan werd er afgebroken, tenminste tot het begin van de jaren negentig. Er is niets mis aan dat afbreken in de film.

Laat ik ook eens een retorische vraag stellen: een Nabokov-kenner die weet wat er in Nabokovs boek staat zonder dat gelezen te hebben, een schaakkenner die denkt dat een partij beslist is zodra er een vlag valt, moet u zich daardoor van deze mooie film laten afhouden?

Nu ik toch aan het brommen ben en adviezen uitdeel is het misschien het juiste moment om een kleinigheid aan de orde te stellen. Zo langzamerhand lijk ik wel de dorpsidioot onder de schaakjournalisten als ik de naam van de FIDE-wereldkampioen schrijf zoals dat volgens de Nederlandse regels voor de transcriptie van Russische namen hoort: Chalifman, met de ch van kachel, want zo wordt die naam uitgesproken. Andere kranten doen het op zijn Engels, Khalifman, ook als ze voor alle andere Russische namen wel de Nederlandse transcriptie gebruiken. Waarom? ,,We hebben eerst per ongeluk Khalifman geschreven en nu weten we wel beter, maar we hebben het zo vaak fout gedaan dat we bij de lezers niet meer met de goede versie aan kunnen komen.''

Het gevolg is dat Nederlandse schakers de naam van hun wereldkampioen niet meer goed kunnen uitspreken. Het Engelse Kh staat in dit geval voor de g-klank van kachel, maar wordt door Nederlanders niet zo opgevat. Ze zeggen Kalifman, met een k. De Engelsen zelf doen dat overigens ook, maar dat komt doordat die een nationaal spraakgebrek hebben. Ze geven de g-klank wel correct aan, maar kunnen hem niet uitspreken.

Schaakjournalisten, schaam u toch niet voor de Nederlandse g-klank. Denk aan ons Verzet dat in de oorlog de Duitse vijand als zodanig herkende doordat die het woord Scheveningen niet kon uitspreken. Koester die ruwe maar goudeerlijke klank niet minder dan onze onvolprezen aardappel. Laat u niet een Engels spraakgebrek opleggen en zeg en schrijf Chalifman!

Een paar partijen uit de overvloed van het wereldkampioenschap in New Delhi. De jeugd wordt daar vertegenwoordigd door de Rus Alexander Gristsjoek. Hij is zeventien jaar, net als de vroeg uitgeschakelde Ruslan Ponomariov, en ook van hem wordt veel verwacht.

Wit Gristsjoek-zwart Serper, derde ronde, eerste partij

1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. d2-d4 c5xd4 4. Pf3xd4 g7-g6 5. c2-c4 Lf8-g7 6. Lc1-e3 Pg8-f6 7. Pb1-c3 0-0 8. Lf1-e2 d7-d6 9. 0-0 Lc8-d7 10. Dd1-d2 Pc6xd4 11. Le3xd4 Ld7-c6 12. Le2-d3 a7-a5 13. Ta1-e1 Pf6-d7 14. Ld4xg7 Kg8xg7 15. Te1-e3 Dd8-b6 Tegen de dreigende witte aanval was 15...Kg8 met de bedoeling 16. Th3 f6 het voorzichtigst. 16. Te3-h3 h7-h5 16...Th8 was niet mooi, maar zwarts keuze zouden weinig schakers nadoen. 17. Th3xh5 Natuurlijk. Op aanval spelen met remise door eeuwig schaak als verzekering achter de hand doet iedereen graag. 17...g6xh5 18. Dd2-g5+ Kg7-h8 19. Dg5xh5+ Kh8-g7 20. Dh5-g5+ Kg7-h8 21. Tf1-e1

21...Pd7-e5 Hij had 21...Dd4 moeten doen, waarna Kasparov een lange variant geeft: 22. Dh6+ Kg8 23. Te3 Pe5 (bedoeling 24. Th3 Dxf2+) 24. Pe2 Pg4 25. Dh4 Dxb2 (beter dan 25...Dg7 26. Tg3 Ld7 27. Pc3) 26. Dxg4+ Dg7 27. Dh5 Da1+ 28. Pc1 Dxc1+ 29. Lf1 Dxe3 en hier heeft zwart goede kansen op remise. Erg moeilijk.

22. Te1-e3 Nu is het simpel. 22...Db6xe3 Te laat ziet zwart dat 22...Pg6 zou falen op 23. Dh6+ Kg8 24. Th3 Tfc8 25. e5 23. Dg5xe3 Wit heeft beslissend materieel overwicht. 23...Pe5xd3 24. De3xd3 Tf8-g8 25. Pc3-d5 Lc6xd5 26. Dd3xd5 Kh8-g7 27. Dd5xb7 Tg8-b8 28. Db7-d5 a5-a4 29. h2-h4 f7-f6

30. h4-h5 Ta8-a7 31. Dd5-f5 Ta7-b7 32. Df5-g6+ Kg7-h8 33. Dg6-f7 Tb7xb2 34. Df7xe7 Tb2xa2 35. De7xf6+ Kh8-g8 36. h5-h6 Tb8-b7 37. c4-c5 Ta2-c2 38. c5xd6 a4-a3 39. Df6-g6+ Kg8-f8

40. h6-h7 Tb7xh7 41. Dg6xh7 a3-a2 42. Dh7-h8+ Kf8-f7 43. d6-d7 Zwart gaf op.

Wit Morozevitsj-zwart Tkatsjev, vierde ronde, eerste partij

1. e2-e4 d7-d5 2. e4xd5 Dd8xd5 3. Pb1-c3 Dd5-a5 4. d2-d4 Pg8-f6 5. Lf1-c4 Lc8-g4 6. Pg1-e2 Pb8-c6 7. f2-f3 Lg4-h5 8. Lc1-d2 0-0-0 9. a2-a3 Pc6xd4

10. Pc3-b5 Da5-b6 11. Pb5xd4 e7-e5 Dat had hij al eens eerder. In Palac-Tkatsjev 1999 werd nu 12. Pf5 gespeeld. 12. g2-g4 Lh5-g6 13. g4-g5 13...Txd4, om de schade tot een kwaliteit te beperken, kwam zeer in aanmerking. 13...Pf6-h5 14. Pd4-b3 Db6-c6 15. Lc4-d3 Lg6xd3 16. c2xd3 Td8xd3 17. Ta1-c1 Dc6xf3 18. Th1-f1 Df3-e4 19. Dd1-c2 c7-c6 20. Pb3-a5 Lf8-e7 21. Dc2-c4 Td3-d4

Zwart had de dames moeten ruilen, want nu had wit met 22. Db5 Td7 23. Pxc6+ bxc6 24. Txc6+ Tc7 25. Da6+ Kd7 26. Txc7+ Kxc7 27. Dxa7+ kunnen winnen.

22. Dc4-b3 Td4-d7 23. Db3-h3 Th8-d8 24. Pa5-c4 Ph5-f4 25. Ld2xf4 e5xf4 26. Tf1xf4 De4-h1+ 27. Tf4-f1 Dh1-d5 28. Tf1-f5 Dd5-e6 29. Dh3-f1 h7-h6 30. Tf5-e5

Remise. De emoties waren beiden misschien te veel. Na 30...Dg4 heeft wit het moeilijk.