CELERA SCHERMT AF

Opnieuw is onenigheid uitgebroken over de ontcijfering van het menselijk genoom. Tot verontwaardiging van onderzoekers toont het Amerikaanse wetenschappelijke tijdschrift Science zich bereid tot publicatie van het onderzoeksverslag van Celera Genomics, het bedrijf dat internationaal samenwerkende, publiek gefinancierde onderzoekers uiteindelijk te snel af was. Dat ondanks het feit dat wetenschappers geen onbeperkte toegang tot Celera's erfelijke codes zullen krijgen.

Afgelopen week leverde de Celera Genomics Group haar verslag in bij de redactie van Science. De afgelopen zes maanden heeft het bedrijf gebruikt om de nauwkeurigheid en volledigheid van de in juni `voltooide' DNA-volgorde op peil te brengen. ``De verwachting is dat het verslag begin 2001 zal worden gepubliceerd,'' aldus Celera.

Nu zou elk tijdschrift graag de geschiedenis ingaan als het eerste medium dat de erfelijke code van de mens publiceerde – al was het maar vanwege het astronomische aantal verwijzingen in duizenden toekomstige wetenschappelijke artikelen. Maar het artikel van Celera, met geneticus en directeur Craig Venter als eerste auteur, ligt inmiddels als een gloeiend hete aardappel op de redactiebureaus.

Om het eerste menselijk genoom te kunnen publiceren, moest Science erin toestemmen dat de ruwe onderzoeksgegevens, de erfelijke code zelf, niet worden overgedragen aan de publiek toegankelijke computers van Genbank. De traditionele eis dat gepubliceerde onderzoeksgegevens openbaar toegankelijk moeten zijn, wordt ditmaal ingeruild voor de belofte van Celera haar computers voor Internetsurfers open te stellen. Als stok achter de deur zal Science zelf een back-up van de gegevens in haar kluis bewaren.

De `vrije toegang' tot het menselijk genoom, aldus een akkoord tussen Science en Celera, kent echter twee uitzonderingen: academische onderzoekers die meer dan een miljoen aaneensluitende letters, of zelfs het hele genoom, op hun computer willen downloaden, hebben een verklaring nodig van hun directeur. Die moet beloven de gegevens niet te verkopen of te verspreiden. Onderzoekers in dienst van bedrijven moeten verklaren dat zij hun resultaten niet te gelde zullen maken. Willen zij dat wel, dan moeten ze een betaald abonnement nemen op de databank.

De aanstaande publicatie heeft de toorn opgewekt van onderzoekers die zich verzetten tegen de commercialisering van het genetisch onderzoek, het menselijk DNA in het bijzonder. ``De hoofdredactie van Science staat op het punt een enorme fout te maken,'' stelde de Amerikaanse bioloog Michael Ashburner deze week in de Los Angeles Times. ``Die fout zal een compleet wetenschapsgebied serieuze schade toebrengen.'' Ashburner leidt daarom een poging van onderzoekers om het tijdschrift op andere gedachten te brengen.

Zowel Celera als Science wijst de kritiek echter van de hand. ``Celera heeft altijd gezegd dat zij de gegevens openbaar wil maken, maar tegelijk haar investeringen zal beschermen,'' aldus een woordvoerder van het bedrijf.

Science zelf schrijft in een verklaring dat ``elke wetenschapper de gegevens zal kunnen bekijken, controleren en gebruiken, alsmede de eigen resultaten publiceren. De afspraak voldoet daarmee aan onze uitgangspunten, die spreken van toegang tot onderzoeksresultaten, niet van het recht ze commercieel te exploiteren.''

Leiders van het publieke internationale consortium, dat in juni meldde 'vrijwel klaar' te zijn met een `kladversie' van het genoom, verwachten binnenkort ook de laatste hand te leggen aan een verslag van die onderneming. Officieel bemoeien zij zich niet met de jongste discussie. Maar of hun eigen manuscript ook aan Science zal worden aangeboden of toch naar de Britse concurrent Nature zal gaan, is nog onduidelijk – een factor die extra lading geeft aan het debat.

Onduidelijk is daarmee ook nog steeds of de in juni gedane belofte de twee concurrerende projecten `tegelijk' te publiceren, gestand zal worden gedaan. ``Celera vervolgt haar gesprekken met het internationale publieke consortium over de coördinatie van een gelijktijdige publicatie'', aldus de afgemeten verklaring van het bedrijf. Van een vredige kerstsfeer zal rond het menselijk genoom geen sprake zijn.