AFRIKAANS CONTINENT BEWEEGT LANGZAMER DAN VOORHEEN

De afstand tussen Afrika en Zuid-Amerika neemt voortdurend toe als gevolg van de continentverschuiving. Dat gebeurt nu echter aanzienlijk langzamer dan in het geologische verleden. Tot die conclusie komt een groep onderzoekers uit Kiel (Duitsland) en Stanford (Verenigde Staten) na onderzoek van `hotspots' in het zuidelijke deel van de Atlantische Oceaan (Earth and Planetary Science Letters, 171).

Hotspots zijn te vinden boven plaatsen waar heet materiaal uit de aardmantel opstijgt (mantelpuimen). In veel gevallen betreft het onderzeese vulkanen, die soms allang hun activiteit hebben verloren (seamounts). Omdat hun positie ten opzichte van ten minste één continent verandert, zijn uit de relatieve positie van dergelijke seamounts gegevens te krijgen over het vroegere verloop van de continentverschuiving. Daarbij is altijd het probleem dat men moet weten hoe oud een dergelijke seamount is, en hoe hij tijdens zijn actieve periode precies lag ten opzichte van de betrokken continenten. De onderzoekers hebben radiometrisch (via de verhouding tussen argon-40 en argon-39) de ouderdom bepaald van gesteenten die ze hebben opgedregd van vijf op een min of meer rechte lijn (290 km) gelegen seamounts in de omgeving van St.-Helena en nabij de seamount Circe. Uit de geologische context concluderen zij dat al deze seamounts zich snel vormden: binnen ongeveer een miljoen jaar. Alle vijf seamounts moeten zijn gevormd ten gevolge van dezelfde mantelpluim. Omdat die ongetwijfeld op zijn plaats is gebleven (terwijl de continenten zich verplaatsten) kan uit de huidige positie van de seamounts in combinatie met hun ouderdom worden berekend hoe snel de verwijdering van Afrika plaatsvond. Zo kan worden afgeleid dat Afrika zich gedurende de laatste 19 miljoen jaar met een zeer constante snelheid van 20 mm per jaar bewoog. Dat komt zeer goed overeen met andere waarnemingen, onder meer via satellieten.

Die betrouwbaarheid van de onderzoeksmethode is van belang, want bij soortgelijk onderzoek van veel oudere hotspots (bij Tristan en Gough) is gebleken dat Afrika tot 30 miljoen jaar geleden zeker 27 mm per jaar `afdreef'. Uit deze gegevens valt op te maken dat Afrika tussen 30 en 19 miljoen jaar geleden (maar volgens de onderzoekers in waarschijnlijk veel minder tijd) aanzienlijk snelheid heeft verminderd.