Uit het lood: Berichten uit de branche

Archief koopt dagboek uit negentiende eeuw

Het Amsterdamse gemeentearchief heeft vorige week bij veilinghuis Bubb Kuyper in Haarlem een duizend pagina's omvattend negentiende-eeuws dagboek gekocht. Het gaat om de aantekeningen die de burgemeestersdochter Marharetha van Gelder de Neuville (1775-1856) tussen 1803 en 1807 maakte. Ze beschrijft het dagelijks leven in de hogere klassen, met veel aandacht voor haar grote liefde Henry Smissaert, een man die volgens haar vader geen goede partij was (want afkomstig uit een groot gezin en dus slechts rechthebbend op een geringe erfenis).

Volgens Bas de Melker van het Gemeentearchief zijn de dagboeken van Van Gelder de Neuville vooral bijzonder omdat de auteur persoonlijk en openhartig over haar leven schrijft. ,,Uit het begin van de negentiende eeuw hebben we maar weinig teksten waarin dat gebeurt. Voor ons was dit dagboek extra interessant omdat we al meer materiaal, zoals brieven, van haar en haar familie hadden.'' Het archief heeft 2600 gulden voor de dagboeken betaald. Volgens De Melker hebben al enkele historici aangegeven graag een uitgave van een deel van de teksten te verzorgen.

Behalve de dagboeken van Van Gelder de Neuville werden op de halfjaarlijkse boeken-, drukwerk-, en manuscriptenveiling van Bubb Kuyper onder meer twee brieven van Bertus Aafjes aan M. Vasalis verkocht (voor 800 gulden) en het debuut van Gerrit Achterberg (Zangen van twee twintigers, de tweede twintiger is A.J. Dekker – voor 3100 gulden). Handtekeningen van de schrijvers Toon Hermans en Jean-Paul Sartre verwisselden van eigenaar voor respectievelijk 210 en 325 gulden. Ook werden er handtekeningen geveild van Walt Disney (1600 gulden), Louis Armstrong (ook ƒ1600), Albert Einstein (ƒ1100), Pablo Picasso (ƒ900), Humphrey Bogart (ƒ750), Tito (ƒ200) en Abe Lenstra (ƒ100).

Twee debuten in jaarlijst van The New York Times

De boekenbijlage van de New York Times heeft twee debuten gekozen bij de tien beste boeken van het afgelopen jaar. In de zondag gepubliceerde lijst figureren zowel Dave Eggers' A Heartbreaking Work of Staggering Genius als Zadie Smith's White teeth. Het boek, dat doorgaans als een (autobiografische) roman wordt beschouwd, van Eggers (besproken in Boeken 28.7.00) staat opmerkelijk genoeg ingedeeld bij de non-fictietitels.

Naast de roman van Smith (Boeken 24.3.00) heeft de redactie van de zondagse Book Review bij de fictie vooral voor routiniers gekozen: Seamus Heaney met zijn moderne vertaling van Beowulf (Boeken 28.1.00), John Updike (Gertrude and Claudius), Philip Roth (The Human Stain, Boeken 26.5.00) en Jim Crace (Being Dead, Boeken 19.11.99). In de categorie non-fictie werden verder uitverkoren: Genome: The Autobiography of a Species in 23 Chapters van Matt Ridley (Boeken 3.3.00). One Palestine, Complete: Jews and Arabs Under the British Mandate van Tom Segev, de biografie Rimbaud van Graham Robb (Boeken 24.11.00) en Way Out There in the Blue: Reagan, Star Wars and the End of the Cold War van Frances FitzGerarld (Boeken 2.6.00). In de veel langere lijst `Notable Books' van de redactie figureren twee titels van Nederlandse bodem: Moses Isegawa's Abyssinian Chronicles en The Lily Theater van Lulu Wang.

Kort geding over verminkte tekst

Schrijver Herman Franke stapt naar de rechter om de eindexamenbundel Havo Nederlands van uitgeverij Thieme Meulenhoff uit de handel te laten nemen. Franke vindt dat een in de bundel opgenomen tekst van hem dusdanig is verminkt dat hij schade lijdt door de verspreiding ervan. Over de zaak dient op 9 januari een kort geding.

Franke heeft het al langer aan de stok met de examenmakers (zie Boeken 29.9.00). Op 21 juni dit jaar kregen de Havo-leerlingen die eindexamen Nederlands deden een ingekorte versie van Franke's essay `Het is hoog tijd voor een cultureel reveil' te lezen, waarover zij een aantal vragen moesten beantwoorden. Franke meent echter dat er door de bewerking weinig van zijn tekst is overgebleven; er zouden zinnen zijn ingevoegd waar hij het niet mee eens is. Hij deed zijn beklag bij de Centrale Examencommissie Vaststelling Opgaven (CEVO), verbood verdere verspreiding van de tekst en eiste een honorarium. Dat laatste heeft hij inmiddels gekregen. ,,Nadat mijn advocaat een brief had geschreven, heb ik een royale vergoeding ontvangen'', zegt Franke. ,,Dit is voor mij echter een principezaak. Ik wil niet dat de tekst in die vorm verder verspreid wordt.''

De bundel is voorlopig gewoon te koop. Volgens Franke's advocaat, mr. G. Kemper, zijn er moeilijk precedenten voor de zaak aan te wijzen. ,,Geschillen over een bewerking komen wel vaker voor, maar meestal is er dan eerst iets afgesproken tussen uitgever en auteur. Dat was hier het geval. De tekst is zonder toestemming van Franke gebruikt.''

Volgens het CEVO was het nodig de tekst te bewerken om hem geschikt te maken als eindexamentekst. Uitgeverij Thieme Meulenhoff is voorlopig niet van plan de verkoop van het boek te staken, zegt commercieel directeur Edwin Meijerink. ,,Wij hebben een afspraak met de de CEVO dat wij de examens in onze bundels kunnen afdrukken. Het is voor ons ondoenlijk om aparte afspraken met de heer Franke of andere auteurs te maken. Wij gaan ervan uit dat dat door de makers van het examen al is gedaan.'' In tegenstelling tot de meeste examenteksten is die van Franke niet op de verschillende Nederlandse examensites te vinden.