Een fataal verlopen Halloweenfeestje

Purple America noemde Rick Moody zijn laatste roman. Zijn nieuwe verhalenbundel draagt de titel Demonology, maar zou met evenveel recht Inktzwart Amerika kunnen heten. Moody, vlijmscherp satiricus van het welvarende suburbia aan de Amerikaanse oostkust (in The Ice Storm), onverschrokken peiler van de bodemloze leegte onder van alle moderne gemakken voorziene levens (in Purple America), lijkt te hebben besloten in zijn nieuwe bundel eens over écht pijnlijke onderwerpen te gaan schrijven. In Demonology, een `studie' naar de alledaagse demonen waar mensen mee worstelen, verschuift het accent langzaam maar zeker van tragikomedie naar tragedie.

Het sterke openingsverhaal, `The Mansion on the Hill', belooft nog vintage Moody te worden. Verteller Andy heeft een baantje bij de Hot Bird snackbar in een provinciestadje, waar hij, voorzien van reclamebord en een rubberen kippenmasker, buiten op de stoep klanten moet zien te trekken. Zijn goede economische opleiding vormt daartoe geen belemmering, wél zijn neiging om met een stentorstem `Death Comes to All' te roepen tegen langslopende peuters.

Een verontruste kennis bezorgt Andy een baantje elders, bij een bedrijf gespecialiseerd in het verzorgen van bruiloften. Dit Mansion on the Hill heeft maar liefst zeven huwelijkssuites, een kledingverhuurafdeling, fotografen, bloemisten, kindermeisjes, priesters, sjamanen, polariteitstherapeuten, dj's, speechschrijvers, en alles wat er verder nodig is voor het hoogtepunt van elk Amerikaans leven: `We were in the business of spreading joy, by any means necessary.'

In deze onwerkelijke omgeving, met harde hand geleid door een cynische zakenvrouw, blijkt Andy uitstekend te gedijen. Maar toch wringt er iets. Andy, die zich het hele verhaal door richt tot een zekere Sis, blijkt met een paar vragen te zitten. Waarom nam Sis die lange, gevaarlijk kronkelende weg in de stromende regen, de avond voor haar bruiloft? Waarom had ze zoveel gedronken? Waarom leende ze zijn auto, een oud en gevaarlijk wrak met versleten banden? Waarom droeg ze geen veiligheidsgordel? En waarom heeft hij haar laten rijden? Sinds ze is verongelukt, zegt Andy tegen de urn waarin Sis zich nu bevindt, verwacht hij de dood op elke straathoek, en `every family seems like an opportunity for ruin and every marriage a ceremony into which calamity will fall'. Als de vroegere verloofde van zijn zus een nieuwe bruiloft komt regelen op het Mansion, nog geen jaar na het ongeluk, slaan bij Andy de stoppen door. Maar antwoord op zijn vragen krijgt hij niet.

Valse honden

Opvallend veel andere personages in deze bundel worstelen met vragen waar geen antwoord op is, met zelfverwijten en schuldgevoelens, met iets (of iemand) dat verloren is gegaan. `Zijn deze vragen belachelijk?' peinst de gemankeerde actrice uit On the Carousel, als ze haar keuze van woonplaats, echtgenoot en carrière in twijfel trekt.

In het langste verhaal,eigenlijk een novelle, worden deze gegevens subtiel uitgewerkt. `The Carnival Tradition' is een tweeluik waarin een vrouw en haar vriend aan het woord komen. De vrouw, een balletdanseres, probeert de opening van een galerie voor te bereiden, waarbij alles misgaat wat er maar mis kan gaan – valse honden op de stoep, verkeersongelukken op straat, sleutels kwijt, handtastelijke buurjongen. Haar vriend komt niet opdagen. En trouwens, `ze wist niet zeker of haar vriend nog wel haar vriend was of niet, want er waren semantische problemen'. Na dit hectische eerste deel doet de vriend zijn verhaal, vele jaren later. Hij besteedt terloops een paar woorden aan de danseres, maar blikt voornamelijk terug op een fataal verlopen Halloweenfeestje in de villa van een klasgenoot.

Deze twee verhalen illustreren een schrijnend gebrek aan contact en communicatie: `It was a delirium of stories in which the principals never quite met, never quite spoke, never quite loved, never quite left' – een treffende omschrijving van veel andere stukken in deze bundel.

Een aantal daarvan lijkt op de virtuoze stilistische experimenten die we van Moody gewend zijn. Er is een verhaal dat uitsluitend bestaat uit inventieve variaties op één zin, `Boys enter the house'. Er is een biografie aan de hand van tien cassettebandjes met de muziekkeuze van Amerika's laatste WASP (`Wilkie Fahnstock, The Boxed Set'), en een parodie op postmodernistische analyses en taalgebruik, in één duizelingwekkende zin van 17 pagina's lang. Ook Moody's idiosyncratische cursiveringen keren weer terug.

Zelfverwijten

Maar de taalspelletjes blijken slechts de opmaat tot het indrukwekkende laatste verhaal van deze bundel, `Demonology'. Na een openingszin van een halve bladzijde over groepjes kinderen op Halloweenavond, wordt langzaam duidelijk dat dit geen fictie is. In steeds kortere, onopgesmukte zinnen haalt Moody herinneringen op aan zijn zus Meredith, aan haar kinderen, haar werk in een fotolab, haar koffieverslaving, haar kat. Hij beschrijft wat ze deed op de dag na Halloween. Die avond, wanneer ze haar kinderen welterusten zegt, krijgt Meredith een hartaanval. Moody zoekt naar woorden: `Out of nowhere. All of a sudden. All at once. In an instant. Without warning. In no time. Helter-skelter. In the twinkling of an eye. Figurative language isn't up to the task.' Taal is niet meer toereikend voor de taalvirtuoos.

Het verhaal eindigt met een lange reeks zelfverwijten: `I should fictionalize it more, I should conceal myself. [...] I should novelize the whole thing [...] I should let artifice create an elegant surface, I should make the events orderly [...] I should have a better ending, I shouldn't say her life was short and often sad, I shouldn't say she had her demons, as I do too.' Moody, meester van de verraderlijke `elegant surface', zou dit best kunnen uitvoeren, als hij zou willen. Maar hij weigert. Was in zijn eerdere werk de komedie al wrang, de hilariteit getemperd, uit Demonology spreekt het keiharde besef dat sommige dingen gewoon niet meer goedkomen.

In een interview met deze krant eerder dit jaar (3 maart) verklaarde Moody een aversie te hebben ontwikkeld tegen ironie in zijn boeken. Hij maakt daarmee deel uit van een groeiende groep schrijvers die zich publiekelijk afkeren van de vrijblijvendheid van ironie, waaronder geestverwant Dave Eggers en de Britse gelegenheidsgeneratie van de New Puritans. In het licht van deze opmerkelijke ontwikkeling zou Demonology wel eens het keerpunt in Moody's briljant-satirische oeuvre kunnen worden.

De vertaling van `Demonology' (`Duivelskunst') komt in februari uit bij Contact.