De W van weerbarstigheid

Ze flirten met kung fu en beheren een entertainment- imperium. De invloedrijke rapgroep Wu-Tang Clan heeft een nieuwe cd en voor het eerst een hit in Nederland.

Wie plannen heeft voor een criminele carrière in Californië moet één ding goed onthouden. Draag nooit een kogelvrij vest als je op borgtocht vrij bent. Dat is daar verboden. Voor criminele rappers brengt deze wet de nodige kopzorg met zich mee. Wat te doen? Je laten oppakken wegens een kogelvrij vest, of het gevaar lopen te worden neergeschoten door jaloerse collega-rappers, elkaar bestrijdende bendes of schietgrage politiemannen?

De rapper Ol'Dirty Bastard weet er alles van. Hij nam een paar maanden geleden geen enkel risico, hulde zich in kogelvrij materiaal en werd opgepakt. Dat hij op borgtocht vrij was had iets te maken met onrechtmatig wapenbezit of drugs, of een combinatie van beide. Want met Ol'Dirty Bastard is altijd wel iets aan de hand. De oprichter en rapper van de Wu-Tang Clan mag dan succesvol zijn als een van de hoofden van een wijdvertakt entertainment-imperium, zijn gedrag is er niet naar. Ol'Dirty Bastard vergeet zijn sneakers te betalen, bedreigt zijn vriendin met een vuurwapen of valt in slaap in de rechtszaal. De mooiste stunt van zijn kwajongensloopbaan leverde hij eind vorige maand. Hij ontsnapte uit een afkickkliniek om tijdens een concert van zijn eigen Wu-Tang Clan in een New-Yorkse concertzaal op het podium te springen. Hij zei: ,,Ik heb niet veel tijd. De politie zit achter me aan.'' Hij rapte een stukje en werd ingerekend.

De Wu-Tang Clan bestaat uit negen mannen, die samen verslag doen uit de onderwereld van de hiphop. Wat rapper Eminem recht voor zijn raap aan zwartgalligheid beweert, doet de Wu-Tang Clan via een omweg. Via symboliek, oude Chinese wijsheden, krijgersmythen en kabbalistische principes wordt de psychische gesteldheid van het negenkoppige monster aan ons medegedeeld. Dat het met die psychische gesteldheid meestal niet al te best is, laat zich raden. Rap is niet bedoeld als jubelzang.

Wu-Tang Clan ontstond begin jaren negentig. Totnogtoe verschenen er nog maar drie cd's: de debuut-cd Enter The Wu-Tang (36 Chambers) (uit 1993), Wu-Tang Forever (1997) en het onlangs verschenen The W. De W zou kunnen staan voor weerbarstigheid, het handelsmerk van hun muziek. Die is duister en bizar, opgebouwd uit krakerige samples van ijle pianoloopjes en geheimzinnige violen. De tegendraadsheid zit hem in de gaten die in de beats (rap-instrumentaties) mogen vallen en de voorliefde voor natuurlijke geluiden zoals slaande deuren en knallende kogels. Cement tussen de gaten wordt gevormd door verleidelijke citaten uit het soularchief.

IJzingwekkend

Ondanks die ogenschijnlijk summiere productie geldt de Wu-Tang Clan als een van de meest invloedrijke rapcrews uit de geschiedenis. Hun ijzingwekkende beats hebben school gemaakt, en zijn terug te horen bij de meeste rappers die zich daarna presenteerden. Dat komt omdat de Wu-Tang-sound gedurende de jaren negentig ook door de afzonderlijke leden van de Clan werd verbreid. Wu-Tang is de broederschap van Ol'Dirty Bastard, Ghostface Killah, RZA, Genius/GZA, Method Man, U-God, Inspectah Deck, Raekwon en Masta Killa, die bijna allemaal regelmatig solo-cd's uitbrengen. En alsof dat niet genoeg is, wordt er ook nog een nieuwe lichting Wu-Tang-leden geronseld die langzaamaan bij de familie wordt ingelijfd.

De soloplaten worden uitgebracht onder de vlag van `Wu-Tang Productions' en doorgaans geproduceerd door het belangrijkste Clan-lid: RZA (uitgesproken als Rèza), zodat de signatuur herkenbaar blijft. Achteraf blijkt dit een slim businessplan: door een vergelijkbare stijl onder verschillende namen onder de aandacht te brengen lijkt de aanpak al snel toonaangevend.

Want nog voordat ze een single hadden uitgebracht wisten de leden van de Wu-Tang Clan één ding zeker. Ze zouden zich niet laten regeren door de grote platenmaatschappijen. Alles moest zoveel mogelijk in eigen hand blijven. RZA, Raekwon, Ol'Dirty Bastard en de anderen kennen elkaar van jongsaf aan, als neven of buurtvrienden in de armoedige housing projects van het als saai bekend staande Staten Island, het deel van New York ten zuiden van Manhattan. Ze oefenden hun kwaliteit als zakenman op straat, in de kleinschalige drugshandel. Na verschillende veroordelingen en gevangenisstraffen zagen ze een toekomst als rapper voor zich. Ze noemden zich Wu-Tang, naar het mythische kung fu-zwaard dat door een onzichtbare groep krijgers wordt gehanteerd.

De kung fu-stijl van `Shaolin' is een van de vaste thema's in hun werk en uitlatingen. Zo verwerken ze graag samples uit kung fu-films in de liedjes en zijn de geschriften van de oude Chinese Shaolin-meesters hun ideologische anker. De combinatie van vechtsport, straattaal en kunstige muziek bleek een gouden greep. Niet alleen muzikaal, ook de koopwaar met daarop het Wu-beeldmerk – een gestileerde vleermuis – is al jaren populair. De Wu-Tang Clan beheert inmiddels dan ook een uitgebreid aanbod: van succesvolle computergames tot manicuresalons, schoenen en de kledinglijn Wu-Wear, die tot op de Albert Cuypmarkt in Amsterdam verkrijgbaar is.

De kracht van de Clan zit hem voor een groot deel in de kunst van het combineren. Net als het gros van de rappers beschrijven ze de dagelijkse werkelijkheid van het getto. Maar het naargeestige geronk wordt vermeden door comic-achtige toevoegingen. Zoals de Wu-Tang-leden vroeger de gedachten van hun treurige omstandigheden afleidden met dagdromen over Chinese meesterkrijgers en hun hoge kung fu-sprongen, gunnen ze nu ook de luisteraar deze verlichting. Op de nieuwe cd The W is de humor en verfraaiing nog meer aanwezig dan op de twee eerdere. Zoals ook te horen is op de nieuwe single Gravel Pit, die vorige week in de hitparade binnenkwam en daarmee hun eerste hit is in Nederland.

Misschien heeft het te maken met de afwezigheid van de geteisterde Ol'Dirty Bastard die tijdens de opnamen heen en weer zwierf tussen afkickkliniek, gevangenis en inrichting. De Clan heeft zich dit keer uitgeleefd in samenwerkingen (met onder anderen soulheld Isaac Hayes en reggae-zanger Junior Reid) en exotische accenten van reggae-bassen en soulblazers. The W biedt een groter aanbod aan onderwerpen dan voorheen. Van de grauwe ellende van drugsverslaafden en baby's met vliegen op hun gezicht tot een onverwachts sentimenteel pleidooi voor vreedzaamheid, gezongen door de diepe bromstem van Isaac Hayes.

Vaders

Het grotere mededogen van de Clan heeft ongetwijfeld iets te maken met leeftijd: de `brothers' zijn vaders geworden, zoals een van hen laatst opmerkte in een interview. Die veranderende houding, die doorwerkt in de muziek, zorgt wel voor een generatiekloof met de oudere fans. Want hiphopfans zijn trouw maar koppig: hun helden moeten blijven klinken zoals ze ooit klonken. Vandaar dat `old skool' zo'n toverwoord is in de rapscene: er is altijd nostalgie naar de simpele oude hiphopstijl van de dj met zijn drumcomputer. Dat de leden van de Wu-Tang Clan op hun latere werk ook zelf instrumenten gingen bespelen werd beschouwd als vloeken in de kerk. Rap hoort te zijn opgebouwd uit samples en scratches, zeggen de aanhangers van de `old skool'.

Het siert de Wu-Tang Clan dat ze ondanks druk van de achterban de grenzen van de hiphop willen oprekken. En ze bedachten ook nog een manier om de fans tevreden te houden terwijl ze zelf op onderzoek zijn. Daar heeft de Wu-Tang Clan zo zijn mensen voor. De Nederlander Cilvaringz, artiestennaam van Tarik Azzougarh, bijvoorbeeld.

Deze leerling van de Tilburgse Rock Akademie is de eerste Europeaan die een platencontract heeft gekregen bij Wu-Tang Records. Het heeft hem zes jaar gekost. Cilvaringz (een fonetische verbastering van `Silver Rings') is nu eenentwintig; vanaf zijn vijftiende is hij regelmatig naar New York gereisd om daar te proberen contact te leggen met de leden van de Wu-Tang Clan. Hij schreef brieven, postte bij studio's en bezocht de manicuresalons. Daar ontmoette hij de zus van RZA, die hem af en toe hielp. Dan belde ze op dat er een feestje zou zijn waarop haar broer acte de presence zou geven. Cilvaringz stapte direct op het vliegtuig - om in New York aangekomen te vernemen dat de grillige RZA andere plannen had.

Maar toen hij dan eindelijk was doorgedrongen tot de aanvoerder van de clan, was RZA over hem te spreken. ,,Hij bleek precies te weten wie ik was'', vertelt Cilvaringz. ,,Al vanaf de eerste brief had hij me in de gaten gehouden. Hij prees mijn volharding.'' Cilvaringz is nu een paar keer naar Amerika geweest om in de Wu-Tang-studio opnamen te maken, met verschillende leden als producer. De cd moet ergens volgend jaar verschijnen. Maar dat platencontract kreeg hij niet als beloning voor goed gedrag. De leden van de Wu-Tang Clan zagen in hem ook een geschikte verbreider van de old skool-sound, zegt Cilvaringz. ,,Nu de leden zelf synthesizer en andere instrumenten spelen, zijn ze wat minder duister gaan klinken dan vroeger. Ze vinden het belangrijk dat anderen hun oude stijl voortzetten. Aan het bandje dat ik had gemaakt hoorden ze dat ik en mijn producer dat in ons hebben.'' Zo heeft de Wu-Tang Clan meer vazallen, met namen als Mathematics, Killarmy en Cappadonna, al is die laatste onlangs opgenomen in de Clan, als vervanging van Ol'Dirty Bastard.

In de periode tussen de laatste twee Wu-Tang-cd's heeft RZA niet stilgezeten. Hij produceerde niet alleen Cilvaringz, en nam een cd op onder de schuilnaam Bobby Digital, onder zijn eigen naam werkte hij ook mee aan de film Ghost Dog (1999) van regisseur Jim Jarmusch. Hij speelde daarin een kleine rol als kennis van Ghost Dog, gespeeld door Forest Whitaker. De zwijgzame Ghost Dog is een door oude Samurai-wijsheden geïnspireerde huurmoordenaar. RZA schreef ook de muziek die vaak een dialoogvervangende rol speelt.

Om meerdere redenen was de combinatie geslaagd. Niet alleen is het onderwerp verwant aan de ideologie van de Wu-Tang Clan, Jarmusch laat bovendien zijn Italiaanse gangsters, de werkgevers van Ghost Dog, speculeren over de herkomst van al die opmerkelijke rappers-namen van tegenwoordig: zoals Snoop Doggy Dogg en Flavor Flav. Hij noemt niet de namen van de Wu-Tang Clan, maar die zijn met hun `Ghostface Killah' en `Ol'Dirty Bastard' al even bizar. Een van de gangsters verwijst treffend naar indianen als Sitting Bull of White Feather. De samenwerking moet voor RZA om nog een reden bevredigend zijn geweest. Samurai-krijger Ghost Dog zwaait in de film met een magisch zwaard. RZA was even heel dichtbij een echte Wu-Tang.

Wu-Tang Clan: The W (EPIC 499576)