Ontwerp-Handvest is een lege huls

Op 4 november stond op deze pagina het ontwerp-Handvest van de grondrechten van de Europese Unie afgedrukt alsmede een oproep aan de lezers om voorstellen te doen voor een Europese grondwet. Op 18 en 25 november en op 2 december werden selecties van bijdragen afgedrukt. Vandaag de laatste selectie.

De Europese Raad zal in Nice het Handvest van fundamentele rechten vaststellen. Europese idealisten en optimisten menen dat de Europese Unie hierdoor dichter bij de burgers komt. Wie met een nauwkeuriger blik het document leest en zich tijdens de discussies erover geen eenzijdige mening laat opdringen, weet dat er heel wat haken en ogen aan zitten.

De bedoeling van het Handvest is om burgers een betere bescherming te bieden tegen het optreden van instellingen van de Europese Unie. Er valt veel voor te zeggen om dit juridisch vacuüm op een verstandige en efficiënte manier te dichten. Doch alzo niet in Europa, want het Handvest gaat grotendeels voorbij aan deze lacune. Het somt daarentegen een heel (willekeurig) aantal grondrechten op, maar laat vaak onduidelijk aan wie die rechten nu precies toekomen. Als klap op de vuurpijl staat in Artikel 52,1 een algemeen geformuleerde beperkingsclausule, zodat geen burger meer weet waar hij precies aan toe is. Terwijl het ontwerp-Handvest met de ene hand rechten `geeft' aan de burger, worden ze met de andere hand hem meteen weer afgepakt.

Laat het Handvest de burger nog steeds goeddeels blootgesteld staan aan de grillen van de Europese instellingen, het regelt evenmin waar een individuele burger zijn beklag kan doen. Gelukkig geniet diezelfde burger allang een toereikende grondrechtenbescherming tegenover de nationale overheidsinstellingen. En juist via deze instellingen komt de burger in aanraking met Europese regels, omdat die in verreweg de meeste gevallen door de lidstaten in wetgeving moeten worden omgezet en toegepast. Er rest maar een relatief zeer klein aantal gevallen, waarin grondrechten van burgers in het geding kunnen zijn door optreden van Europese instellingen. Het zwaar opgetuigde Handvest heeft veel weg van een lege doos in pakpapier.

Hier komt bij dat alle EU-lidstaten partij zijn bij het Europees Verdrag inzake de Rechten van de Mens (EVRM). Dit Verdrag vormt een solide, extra bescherming voor de burgers van alle EU-lidstaten. Het Handvest voegt hieraan helemaal niets toe, behalve dat burgers en bedrijven met hun klachten niet alleen terecht kunnen bij het Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg, maar in de toekomst mogelijk ook bij het Hof van Justitie in Luxemburg. Forum-shopping wordt dat genoemd. Gelet op de tekst van het Handvest, is dit beslist geen fun-shopping. Want veel formuleringen in het EU-document wijken af van de EVRM-tekst. Het gevaar dreigt dat concurrentie en divergentie optreedt tussen de gerechtshoven in Straatsburg en Luxemburg.

Met haar Handvest bezorgt de Europese Unie burgers alleen maar verwarring. En waarom eigenlijk? De ultieme reden is dat het voor politici die streven naar een `Verenigd Europa' onverteerbaar is dat het Straatsburgse Hof – geen EU-instelling – thans de grond- en mensenrechtenbescherming in heel Europa, de EU-lidstaten incluis, behartigt. Het Handvest is geen oplossing voor een probleem, maar vooral een politiek prestigeproject, dat dient om de Europese Unie autonomie te verschaffen. De opstellers hebben zich klaarblijkelijk niet primair bekommerd om de burger bescherming te bieden tegenover EU-instellingen.

Het wekt weinig verbazing dat het ontwerp-Handvest vol staat met rechten die niets van doen hebben met de oorspronkelijke bedoeling. Een stuitend voorbeeld vormt het verbod op de doodstraf in Artikel 2. Een onzinnige bepaling, ongeacht of men voor- of tegenstander van de doodstraf is. Want de Europese Unie heeft helemaal geen strafrechtelijke bevoegdheden en dus kan geen enkele EU-instelling de doodstraf opleggen, laat staan uitvoeren. Het bewuste artikel is louter window-dressing en dient met name om andere, niet EU-landen de oren te kunnen wassen in het geval zij deze straf wel toepassen, terecht of onterecht.

Politici die blijven volhouden dat dit Handvest zeer wenselijk is omdat de burger er zo geweldig mee opschiet, hebben wel ontzettend veel fiducie in wollige formules en trekken een heel grote wissel op de vermeende goedgelovigheid van burgers.

Mr. R. Van Dam is lid van het Europees Parlement voor RPF, SGP en GPV en plaatsvervangend lid van de Conventie die het ontwerp-Handvest opstelde.