Bestuurlijk machismo

Op het eerste gezicht straalt Makkum de idyllische rust uit die je zou verwachten van een dorp met zo'n 3.000 inwoners. Het centrum met zijn 17de-eeuwse patriciërshuizen, het aardewerkmuseum in De Waag en vooral de tegelfabriek van de familie Tichelaar trekken 's zomers massa's toeristen. En als het dorp al niet bewonderd wordt om zijn schoonheid, is het ook nog eens een pleisterplaats voor talloze boten die van het IJsselmeer en de Waddenzee naar de Friese binnenwateren trekken.

Zodra je de Turfmarkt achter je hebt gelaten en bij het sluiswachtershuis de dijk oploopt, valt voor het eerst een schoonheidsfout in het dorpsgezicht op: de 28 meter hoge loods van scheepswerf Amels, die als een mammoet uittorent boven de andere buitendijkse `natte bedrijvigheid'. Maar als het aan de gemeente Wûsteradiel – waarvan Makkum deel uitmaakt – ligt, is Amels over een paar jaar niet langer de enige storende factor in het dorp. Want de gemeente heeft serieuze plannen om ten noorden van Makkum een armada van hoge werven en woningen te laten verrijzen, op een gebied dat bijna net zo groot is als het dorp zelf. De gemeente hoopt er 400 banen en 180 woningen voor terug te krijgen en wil vooral bouwers van luxe jachten naar het nieuwe bedrijventerrein lokken.

Makkum-Noord blaakt nu nog van ongerept natuurschoon, met eeuwenoude terpen en kwelders waar lepelaars foerageren. Als de gemeentelijke ambities worden gerealiseerd, blijft daar niets van over. De bouwplannen hebben volgens de tegenstanders ook nog eens dramatische gevolgen voor de vogelbroedplaats en het natuurreservaat aan de andere kant van de IJsselmeerdijk. Inmiddels woedt er al vier jaar een hevige politieke strijd over de kwestie. In de gemeenteraad staan PvdA en CDA lijnrecht tegenover GroenLinks en D66. VVD en FNP houden zich op de vlakte. De toekomst van Makkum-Noord bepaalde in 1998 de uitslag van de gemeenteraadsverkiezingen. PvdA en CDA verloren toen hun comfortabele meerderheid en zijn sindsdien afhankelijk van de gedoogsteun van de Friese nationalisten. GroenLinks belandde voor het eerst in de raad. Van paarse eensgezindheid is in Wûsteradiel dan ook niets te merken. Beschuldigingen en verwijten vliegen over en weer. Raadsleden zwaaien met rapporten alsof het degens zijn waarmee de genadestoot moet worden toegediend. Betwist wordt vooral of bouwers van die luxe jachten zich te zijner tijd ook daadwerkelijk in Makkum willen vestigen. Zelfs de Hilversumse projectontwikkelaar Matser die de gemeente heeft ingeschakeld is hier niet duidelijk over.

De ellende begon toen Makkum in 1994 door de Provincie Friesland tot regionaal centrum werd uitgeroepen. De gemeente ging de zaken nu groots aanpakken door het grondgebied van het dorp tot ontwikkeling te brengen en voor meer werkgelegenheid en woningen te zorgen. Aldus verscheen het plan voor Makkum-Noord op tafel. ,,Het hele dorp kwam ertegen in het geweer'', zegt tegelschilder Aart Romeyn, raadslid voor GroenLinks. ,,Uit een enquête bleek dat 90 procent van de bevolking tegen was. Ook de ministeries van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij, VROM en Verkeer en Waterstaat vonden het een halfgaar plan.''

,,Die enquête was flut'', zegt Koos van Dijk, voorzitster van de PvdA-fractie. ,,Als ik van de mensen zelf hoor dat ze wel vijf keer getekend hebben, denk ik er het mijne van.''

Romeyn ziet de plannen als uitingen van bestuurlijke hoogmoed, die waarschijnlijk nooit worden gerealiseerd en de gemeente tonnen, zo niet miljoenen kosten. ,,Onzin'', zegt Koos van Dijk desgevraagd. ,,Alle kosten die de gemeente nu al heeft gemaakt worden in de exploitatiekosten van projectontwikkelaar Matser opgenomen.''

Pier Posthuma de Boer, voorzitter van de Vereniging tot Behoud van Natuur en Landschap, is minder gerust op de goede afloop. ,,Als je in dat gebied begint te bouwen is de lepelaar er straks niet meer te zien'', zegt hij, waarop hij het plan verder ondergraaft. ,,Aan de bouw van grote jachten is in deze streek geen behoefte. Als mensen een jacht willen kopen gaan ze naar een scheepsmakelaar en niet naar Makkum, hoor. Bovendien heeft Makkum helemaal geen hoogopgeleiden voor die industrie. Die moet je dus uit andere plaatsen halen.''

CDA-wethouder annex schapenboer Rein Boersma ontkent dat er alleen banen in de jachtbouw bijkomen. ,,Het gaat ons om woningbouw en het stimuleren van de werkgelegenheid op de lange termijn'', legt hij uit.

,,Voor GroenLinks is het een obsessie geworden'', meent Koos van Dijk. ,,Ze doen alles om het maar niet door te laten gaan. Ze hameren maar op banen in de zorg, maar zolang GroenLinks in de gemeenteraad zit, hebben ze geen enkele bijdrage geleverd aan de werkgelegenheid.'' Posthuma de Boer: ,,Wij hebben alternatieven aangedragen, maar zij hebben alles op plan-Noord gefocust.''

Zijn tegenstander Boersma zegt de plannen echter onmiddellijk te zullen afblazen als de markt voor jachten instort en er geen behoefte is aan meer werkgelegenheid, of als GroenLinks de volgende gemeenteraadsverkiezingen wint. Maar dat eist volgens hem wel zijn tol. ,,Als het niet doorgaat, is er geen enkel argument om Makkum als regionaal centrum op de kaart te houden'', zegt de wethouder. En daarmee slaat hij de spijker op zijn kop. Want is het niet een beetje vreemd om het fraaie zicht op Makkum en vooral het natuurgebied op te offeren voor werkgelegenheid waarnaar in de gemeente Wûnseradiel misschien niet eens zoveel vraag is? Een Makkumer kan tenslotte net zo goed een baan vinden in Harlingen of Bolsward, gemeenten die praktisch om de hoek liggen. Bovendien zou Posthuma de Boer wel eens gelijk kunnen hebben met zijn opmerking dat dat `op de kaart zetten' niet meer betekent dan `zij een hoge toren, dan wij ook een hoge toren'. Kortom, als Makkum zijn nieuwe regiostatus kwijtraakt is er heus geen man overboord. Het wordt hoogstens weer een van de vele mooie dorpen in Friesland waar bestuurlijke turbotaal is afgeschaft.