Yacyretá is een `monument van corruptie'

Steenfabrieken zijn gesloten omdat er geen rivierklei meer is, mensen worden ziek omdat het afval niet langer wordt afgevoerd. De dramatische gevolgen van Yacyretá-dam.

Niemand zal ontkennen dat er bij de bouw van de Yacyretá-dam, in de rivier de Paraná op de grens van Paraguay en Argentinië, van alles is misgegaan. Het project is al vijf keer duurder dan de ruim twee miljard dollar die er in 1979 voor was uitgetrokken, en de dam is nog niet eens klaar. De herhuisvesting van omwonenden verliep zo traag, dat velen uiteindelijk overhaast moesten vertrekken toen het water in het stuwmeer begon te stijgen. Nog steeds wachten ze op compensatie van de geleden schade.

,,De sociale structuur in de omgeving van de dam is ernstig aangetast'', zegt Elías Díaz Peña van de milieu-organisatie Sobrevivencia. ,,Mensen die vroeger hun kinderen naar de universiteit lieten gaan, hebben nu al moeite om hun een goede lagere-schoolopleiding te geven. Velen waren afhankelijk van de rivier. Niet alleen voor hun drinkwater, maar ook voor de visserij.''

Dammen als de Yacyretá hebben grote consequenties voor de visstand, vooral stroomafwaarts. Daarom worden meestal `omleidingen' aangelegd voor vissen. Maar volgens Díaz Peña, die onlangs in Nederland was voor de klimaatconferentie, is de omleiding bij de Yacyretá te veel afgekeken van Noord-Amerikaanse stuwdammen. Die blijkt niet te passen bij de situatie in de Paraná. ,,De omleiding liet al niet meer door dan ongeveer zeven procent van de gebruikelijke hoeveelheid vissen. Maar hij blijkt ook nog eens slecht te functioneren, waardoor de werkelijke hoeveelheid vis nog veel minder is.'' De visstand is stroomafwaarts drastisch afgenomen, wat ook weer consequenties had voor dieren die van de vissen leefden.

Niet alleen de vissers zijn economisch direct getroffen door de bouw van de dam. ,,Langs de rivier stonden veel kleine steenfabriekjes, die werkten met rivierklei. Maar de klei ligt nu veel te diep, ze kunnen er niet meer bij. Datzelfde geldt voor de keramisten, die zitten nu ook zonder werk'', zegt Díaz Peña. ,,Vissers, eigenaren van steenfabrieken en keramisten kwamen echter niet in aanmerking voor financiële compensatie. Die was er alleen voor degenen die als gevolg van de waterstijging hun huizen uit moesten. En zelfs die zitten voor een groot deel nog steeds op hun geld te wachten.''

In een rapport constateert de New York University dat er een patstelling is ontstaan. Het waterniveau van de Yacyretá-dam is nu gestegen tot 76 meter boven de zeespiegel. Om optimaal te profiteren van de waterkrachtcentrale in de dam zou dit 83 meter moeten worden (de capaciteit bedraagt nu 1800 megawatt, 60 procent van wat haalbaar is). Maar het geld is op, financiers zijn niet bereid er nog meer in te steken nadat ze hebben gemerkt dat een groot deel verdween in zakken van corrupte bouwers en ambtenaren (in het gebied bekend als de `Yacyretá-miljonairs'). Ook de regeringen van Argentinië en Paraguay hebben mede daarom de geldkraan dichtgedraaid – ,,een monument van corruptie'' noemde de Argentijnse oud-president Carlos Menem de dam. Bovendien moet er eerst een oplossing worden gevonden voor het groeiende verzet van de lokale bevolking. Voor privatisering van de dam voelen de beide overheden niks, dan zien ze zeker niets van hun investering terug.

De New York University vindt dat de bouw ondanks alles voltooid moet worden. De milieuschade door de stijging van het waterniveau van 76 naar 83 meter is relatief gering in vergelijking met de economische voordelen. Het geld dat dit zou opleveren kan dan worden geïnvesteerd in de lokale omstandigheden.

Maar milieu-organisaties hebben daar geen vertrouwen in. Sobrevivencia dringt er op aan om de dam op het huidige niveau te handhaven en verdere schade aan de omgeving te voorkomen.

,,Het waterniveau is zo hoog, dat de omgeving steeds vuiler wordt'', zegt Díaz Peña. ,,Vroeger stroomde de rivier. Het afvalwater uit de steden Posadas en Encarnación en van de industrie werd toen snel afgevoerd. Maar nu staat het water stil. Ook het vuil kan daardoor geen kant meer op. Veel mensen zijn ziek geworden, want ze gebruiken de rivier nog steeds voor hun drinkwater, om erin te baden, om kleding te wassen en om hun landbouwgrond te irrigeren.

Het was volgens Díaz Peña de bedoeling dat voor het natuurgebied dat onder water zou verdwijnen, elders nieuwe natuur zou worden ontwikkeld. Maar daar is niets van terechtgekomen, 80.000 hectare grond is onder water gezet, waarvan zeker 30.000 hectare natuurgebied. En dat de waterkrachtcentrale goed zou zijn voor het milieu (omdat er geen CO2 wordt uitgestoten) betwijfelt Díaz Peña. ,,Er is veel bos en wetlands door verdwenen. Die gelden als CO2-onttrekkers. Bovendien ontstaat bij het rotten van de bomen methaan, dat nog veel sterker bijdraagt aan het broeikaseffect dan CO2.''