Hoop eindejaarsrally taant

Een koerssprong van tien procent voor de Nasdaq gaf vanmorgen hoop. Maar mocht een eindejaarsrally het zwakke beursjaar 2000 alsnog redden, dan wordt het wel een latertje.

Denderend is het tot nu toe niet, het beursjaar 2000. De AEX-index stond vanmorgen anderhalf procent lager dan het slot van 1999, waarmee 2000 zich dreigt te scharen onder de schaarse jaren dat de AEX-index in de min eindigde: 1986, 1987 en 1990.

Tenzij een traditioneel fenomeen alnog te hulp snelt: de eindejaarsrally. Gisteravond stoof de Nasdaq-index met ruim tien procent omhoog, nadat centrale bankier Alan Greenspan liet doorschemeren dat, gezien de landing van de Amerikaanse economie, de eerstvolgende rentestap wel eens omlaag zou kunnen zijn.

Dat aan het eind van het jaar de koersen in de regel een bovenmatige stijging laten zien, is geen mythe. Decembers zijn doorgaans uitstekende beursmaanden. In de bijna 18 jaar dat de AEX-index nu bestaat, stegen de koersen gemiddeld 1,3 procent per maand. In decembermaanden stegen de koersen ruim driemaal zo hard, met gemiddeld 4,2 procent. In de 17 jaar van 1983 tot en met 1999 deed de AEX het in december slechts drie maal minder goed dan de gemiddelde maandstijging in de overige elf maanden.

Dat er eindejaarsrally's plaatsvinden ligt allereerst aan de omstandigheden. Naarmate meer grote beleggers de boeken voor het jaar sluiten, dalen de omzetten op de effectenbeurs. En lage omzetten zijn een goed klimaat voor flinke beursschommelingen.

Maar al te vaak is een eindejaarsrally een reactie op een minder gunstige herfst. In 1987 boekte de index een stijging van 7,8 procent in december, als onderdeel van een herstel van de oktoberkrach van dat jaar. Vermaard is ook het spectaculaire herstel van de bijna-beurskrach van 1998. Hetzelfde geldt in mindere mate voor de mini-krach van 1989.

Van belang is ook het januari-effect. Als de grote beleggers hun boeken voor het nieuwe jaar openen, komt veel nieuw geld dat aan de zijlijn was gehouden, naar de beurs. Anticiperend op het koersopdrijvende effect kan de beurs al in december zo'n januari-effect vertonen.

Dat was vooral vorig jaar het geval, toen prognoses dat de koersen van met name de technologie-sector fors zouden gaan stijgen, de koersen zelf in december al opdreven. December 1999 werd, met een AEX-stijging van 11,5 procent, de beste decembermaand uit de geschiedenis van de AEX. In januari daalden de koersen vervolgens. Ook in 1998 deed dit verschijnsel zich voor.

Vraag is of het december-effect ook het beursjaar 2000 kan redden. Daar zijn handelaars en analisten desgevraagd niet gerust op. Hoewel de enorme Nasdaq-stijging van gisteren moed gaf, kwam computerbedrijf Apple nabeurs met een winstwaarschuwing. In Tokyo, waar Apple ook verhandeld wordt, kelderde Apple vanmorgen vroeg met 18 procent. De AEX-index verloor al anticiperend vanmorgen een procent.

Veel spelers op de beurs voorzien wel een grote volatiliteit, een beweeglijkheid van de koersen, in de resterende weken van dit jaar. Maar zij wijzen op de te grote onzekerheden die er zijn op het fundamentele vlak. Hoewel de olieprijs onder de dertig dollar is gedaald, is er nog te weinig zicht op de hevigheid van de winter in het Westen en blijft het gevaar bestaan van een hernieuwde prijsstijging. Het herstel van de euro is nog te gering en te pril om als duurzaam te mogen worden bestempeld.

De waarschuwing van Apple is intussen een indicatie dat al het slechte nieuws uit de technologiesector nog niet in de koersen is verwerkt. Het zelfde geldt voor de Amerikaanse economie zelf. Greenspan liet gisteren in het midden of de landing `zacht' of `hard' zou zijn. Hij benadrukte dat in deze fase van afkoeling de economie kwetsbaar is, waardoor een milde afname van de groei alsnog kan omslaan in een veel steilere val omlaag.

Onder deze omstandigheden is het de vraag of de eindejaarsrally te elfder ure alsnog inzet. Op de beurs wordt een rally op dit moment getypeerd als een koersstijging die de AEX-index naar 700 punten en meer tilt, en dat zou een nieuw record betekenen.

De handel gaat er in plaats daarvan van uit dat, mocht zich al een brede koersstijging voordoen, dat pas in het nieuwe jaar zal gebeuren. Waardoor het januari-effect zal plaatsvinden in een de laatste jaren steeds ongebruikelijker maand: januari.

    • Maarten Schinkel