`Zonder Mandela is het ANC te verslaan'

In Zuid-Afrika worden vandaag gemeenteraadsverkiezingen gehouden, de eerste graadmeter voor de populariteit van de Democratische Alliantie (DA), de verenigde oppositie tegen het ANC. Een dubbelinterview.

Een afgeladen zaal van de YMCA met zwarte bewoners uit Soweto. Tegenover hen op het podium een blanke politicus. ,,Tony, Tony, Tony'', scandeert het publiek. Ze zingen, veren op van hun stoelen en dansen de toyi-toyi. De man in kwestie, de 43-jarige Tony Leon, staat er een beetje houterig bij: er zit te weinig elastiek in zijn blanke gewrichten. Maar praten kan hij des te beter. De afgelopen weken trok de 43-jarige Leon door het hele land, met veel aandacht voor de townships: de zwarte en gekleurde volkswijken uit de tijd van de apartheid waarin nog steeds de overgrote meerderheid van de Zuid-Afrikanen woont.

Leon is leider van de Democratische Alliantie, een bundeling van zijn eigen liberale Democratische Partij, de conservatieve Nieuwe Nationale Partij (de vroegere apartheidspartij NP) en de Federale Alliantie. De fusie kwam eerder dit jaar als een verrassing, want de Democratische Partij was ten tijde van de apartheid juist een grote tegenstander van de NP.

In het parlementsgebouw van Kaapstad, in zijn ruime werkkamer met blauwe oud-Hollandse tegeltjes die vroeger toebehoorde aan F.W. De Klerk, de laatste blanke president onder de apartheid, vertelt Leon wat er sinds die tijd is veranderd. ,,De Nationale Partij van vroeger bestaat niet meer. Onder hun nieuwe voorman Marthinus van Schalkwyk is ze een non-raciale koers gaan varen.'' Een verdieping lager, precies onder Leon, zegt Marthinus van Schalkwyk (40) even later: ,,We moeten vooruit, dis die golf van die geskiedenis''.

Tony Leon leidt een fractie van 68 volksvertegenwoordigers. De regerende ANC heeft er 266. ,,Zuid-Afrika heeft een solide oppositie nodig. Deze regio heeft bewezen dat een verdeelde oppositie in landen met een dominante regering, zoals Zimbabwe, slecht is voor democratie en economie'', zegt Leon. ,,Sinds onze fusie heb ik veel zwarte townships kunnen bezoeken. Ik hoef niet meer over mijn schouder te kijken. In het verleden verkwistten we veel tijd met elkaar bestrijden. Nu kunnen we ons samen richten tegen het ANC.''

Tony Leon omschrijft zichzelf als ,,infanterist'' binnen de oude Democratische Partij die vanaf de jaren vijftig tot 1994 de enige stem in het parlement was tegen de apartheid. Maar als jongeman diende ook hij in het apartheidsleger. ,,Er was dienstplicht. Ik heb nooit iemand gedood en me nooit aan racisme schuldig gemaakt.'' Leon onderstreept dat Zuid-Afrika er nu veel beter voorstaat dan tien jaar geleden. ,,Dat is iets wat veel mensen kennelijk al weer zijn vergeten. Het had hier een groot bloedbad kunnen worden. Dat is niet gebeurd.''

Leon en tweede man Van Schalkwyk zeggen beiden dat achteromkijken weinig zin heeft. ,,Mensen denken niet meer aan toen, maar aan het heden. Ze willen weten waar we nù voor staan'', zegt Van Schalkwyk. ,,De Alliantie heeft daarom gekozen voor de politiek van confrontatie.'' Leon: ,,We waren te lief in de oude DP. We hadden een soort cocktailparty-benadering van de politiek. Mijn goede vriend Frits Bolkestein zei ooit dat het probleem van liberale partijen is dat ze veel te veel tijd besteden aan het verkrijgen van respect van hun tegenstanders, in plaats van het toespreken van de kiezers.''

Van Schalkwyk: ,,Iedereen in dit land wil af van de geschiedenis van verschillende bevolkingsgroepen. Weg met blank, zwart of bruin. Maar het ANC onderstreept voortdurend dat er nog grote verschillen bestaan tussen blank en zwart. Dat is een strategische fout, denk ik, want ook veel zwarte mensen denken niet langer langs raciale lijnen, zoals president Thabo Mbeki die zijn partij wil ontwikkelen tot een nationalistische zwarte beweging.''

Bij de gemeenteraadsverkiezingen heeft de Democratische Alliantie goed sier gemaakt met haar programma voor verstrekking van gratis medicijnen aan hiv- en aidspatiënten, zoals in de Westkaap al gebeurt, de enige van de negen provincies waar de partij over een bestuurlijke meerderheid beschikt. Leon: ,,Aids is de grootste plaag van dit land, als we niets doen wordt onze bevolking gedecimeerd. Dat is iets wat het ANC schijnbaar nog steeds niet beseft.''

Tony Leon denkt dat de aanhang van het ANC op den duur zal afkalven. ,,Ik ben ervan overtuigd dat wij nog zullen meemaken dat het ANC de macht verliest. Onder de wereldlijke heilige Mandela was het ANC onverslaanbaar, maar zonder hem niet meer.''