Thai kunnen hun hardwerkende koning niet missen

Vandaag viert ook de langst zittende koning ter wereld, koning Bhumibol, zijn verjaardag. Thailand kan niet zonder hem.

In Thailand is bijna geen huis, kantoor of restaurant te vinden waar het portret van koning Bhumibol niet hangt. En wel zo hoog mogelijk. De koning wordt niet voor niets aangeduid met `Prachao Yu Hua': Heer Boven Je Hoofd. Ook in de boksschool van Anunt Lumput hangen verbleekte posters van de koning tegen de binnenkant van het golfplaten dak. ,,Dat brengt geluk'', zegt de 41-jarige electriciën uit Ban Dangnoi. ,,Hier op het platteland is iedereen bereid voor hem te sterven. Maar van mijn familie in Bangkok hoor ik dat hij daar minder populair is, want elke keer als hij zijn paleis uitkomt, zet zijn stoet het verkeer vast.'' Zelfs deze tamelijk onschuldige toevoeging wordt in Thailand al als kritiek op het koningshuis opgevat. Het staat nu eenmaal in de grondwet: de koning is onfeilbaar. En er staan gevangenisstraffen op majesteitsschennis. In de Thaise democratie neemt niemand een blad voor de mond, tenzij het om hun koning gaat.

De koning wordt vandaag 73 jaar. Phrabat Somdet Phra Chaoyuhua Bhumibol Adulyadej – Rama IX – staat twee keer in het Guinness Book of Records: als de man met de meeste eredoctoraten ter wereld (136) en als de langst heersende actieve koning. Op 9 juni dit jaar was het 54 jaar geleden dat zijn oudere broer, koning Rama VIII, met een gapende schotwond op bed werd gevonden en Bhumibol – binnen de paleismuren beter bekend als Lek, `jonger broertje' – tot koning Rama IX werd uitgeroepen. De dood van zijn broer Ananda is nooit opgehelderd. ,,Het was geen ongeluk'', zei de koning er ooit zelf over, ,,geen zelfmoord, wat er is gebeurd is erg mysterieus – politiek.''

Politiek, daar blijft de koning verre van. Tenzij hij het land onder zijn handen ziet afglijden naar een bloedige burgeroorlog, en daar leek het in de dagen vóór 20 mei 1992 op. Militairen hadden het vuur geopend op pro-democratische demonstranten; 70 mensen kwamen om. Wat Bhumibol betreft moet Thailand een democratie zijn, dus ontbood hij de toenmalige legerleider en tevens minister-president generaal Suchinda op zijn paleis. De audiëntie werd rechtstreeks op televisie uitgezonden. Miljoenen Thai waren verbaasd over het gedrag van hun koning die zichzelf op een heel laag bankje had neergezet. De trotse Suchinda kon daardoor niet anders dan over het tapijt naar de voeten van de koning toe kruipen. Want de koning van Thailand, is ook voor de premier `Heer Boven Je Hoofd'. Het was meteen het einde van de politieke carrière van de intens gehate Suchinda.

Bhumibol kwam op achttien-jarige leeftijd volkomen onvoorbereid op de troon. Hij had het grootste deel van zijn leven in Zwitserland gewoond en kende Thailand nauwelijks. Op zijn schouders rustte de taak het Thaise koningschap nieuwe betekenis te geven nadat de absolute monarchie was afgeschaft en de koning de macht voortaan moest delen. Vanaf Rama I in 1782 gaven koningen hun onschendbaarheid vorm door zich zelden in het openbaar te vertonen, meestal in het buitenland te zitten en de afstand tussen monarch en volk te benadrukken. Rama IX deed precies het omgekeerde. Hij zocht het volk overal in de 76 Thaise provincies op. Driekwart van de bevolking is boer en dus arm. De koning, die zich naar verluidt negatief uitlaat over globalisatie, meent dat alle boeren zelfvoorzienend moeten zijn. Hij entameerde daartoe zo'n tweeduizend agrarische ontwikkelingsprojecten, van kunstmatige regen tot alternatieve gewassen voor de opiumboeren in het noorden. Niet alle projecten pakten even goed uit. Tijdens een VN-bijeenkomst in Bangkok in februari waarbij de Wereldbank en de Aziatische Ontwikkelingsbank aanwezig waren, verbrandden vissers hun bamboe netten uit protest tegen een stuwdam die hun van hun broodwinning had beroofd. De dam was bedacht door de koning. De protesten richtten zich evenwel tegen de twee banken die voor de financiering hadden gezorgd, want dat de koning een fout zou hebben gemaakt, was voor de vissers volstrekt ondenkbaar.

Het grootste deel van zijn 54 jaar durende koningschap liep Bhumibol op zijn gymschoenen door het hele land. Spiegelreflexcamera om de nek, landkaart en potlood in de hand en vooral hevig transpirerend, zo heeft de Thaise bevolking, waarvan ruim tachtig procent tijdens het Bhumibol-bewind is geboren, de koning leren kennen. En zo zien de Thai hem het liefst, getuige de vele reproducties van een foto die op een van zijn bezoeken aan een afgelegen gebied is gemaakt. Het portret toont een geconcentreerde koning die aan het puntje van zijn neus een onbarmhartige, zware zweetdruppel heeft hangen.

`De hardst werkende monarch ter wereld' – zijn onderdanen hebben talloze titels voor hun koning – verblijft nu vooral in Hua Hin, zijn `Paleis Ver Van Zorgen' aan zee. Zijn gezondheid is zwak en hij maakt nauwelijks nog reizen. ,,Koning Bhumibol is wat Thailand bijeen houdt'', zegt de Thaise professor antropologie Siraporn Nathalang. ,,En veel Thai maken zich dan ook ernstige zorgen over zijn opvolging.'' Formeel zou die rimpelloos moeten verlopen. De 47-jarige prins Vajiralongkorn kan zijn vader elk moment opvolgen. Maar volgens diplomaten in Bangkok acht de koning zijn oudste dochter Ubol Rattana geschikter dan de kroonprins die, zonder hem met name te noemen, in kranten uitgemaakt wordt voor losbol en revolverheld. De koning wil naar verluidt aftreden als zijn gezondheid nog redelijk is, om zijn opvolging in eigen hand te houden.