Hooggerechtshof Florida moet lef tonen

De kiezers, en niet politieke functionarissen, moeten de kiesmannen aanwijzen die uitmaken wie de nieuwe Amerikaanse president wordt. Daarom zijn de gerechtelijke processen zo belangrijk, vindt E.J. Dionne jr.

Wie hoopte dat het Amerikaanse Hooggerechtshof als door een wonder een uitweg zou vinden uit de controverse over het hertellen tussen Al Gore en George W. Bush, is bedrogen uitgekomen. Het was te veel verwacht, gezien de duidelijke meningsverschillen tussen de negen rechters. In hun streven naar unanimiteit gaven ze gisteren met een schoolmeesterachtige uitspraak niet thuis. De eerdere uitspraak van het Hooggerechtshof van Florida werd onvoldoende bevonden – de redenering van het hof was niet duidelijk genoeg verwoord – en de hoogste rechters van de staat Florida werd in feite om een nadere motivering verzocht.

Alles hangt nu af van het Hooggerechtshof van Florida. Het moet reageren op het federale Hooggerechtshof en, nog belangrijker misschien, op de absolute afwijzing van Gore's eisen door rechter N. Sanders Sauls van het Leon County Circuit Court van maandagavond.

De belangrijkste kwestie waar het Hooggerechtshof van Florida zich over moet buigen is of er een oplossing voor deze verkiezingen moet worden gezocht met traditionele of met uitzonderlijke middelen. Gek genoeg is Al Gore in deze strijd degene die de traditionele, zeg maar conservatieve, benadering voorstaat. Gore deed wat kandidaten van oudsher doen bij een vrijwel gelijke uitslag: hij stond op hertelling. Hoewel hij zich aanvankelijk richtte op hertelling in districten die hem goed gezind waren, riep Gore later op tot hertelling in de hele staat. Het is nog steeds een goed idee, maar Bush is ertegen.

Het kamp van Bush zal zich zeker gesteund voelen door de uitspraak van rechter Sauls, maar was eigenlijk voor een radicale aanpak. De campagneleiders van Bush hebben hun best gedaan om via de `secretary of state' – de hoogste ambtelijke functionaris – van Florida en de rechters hertelling te verhinderen, en anders te voorkomen dat de met de hand hertelde stemmen ten gunste van Gore meegolden voor de verkiezingsuitslag van de staat.

Veel Republikeinen – ook enkele verstandige lieden die niet kunnen worden verweten partijfanaat te zijn – waren nog radicaler en zeiden dat alle pogingen in de rechtszalen om tot een nauwkeurige telling voor Florida te komen, moeten worden gestaakt. De verkiezingen, vinden zij, moeten worden beslist door de Senaat van Florida met zijn Republikeinse meerderheid. Die moet simpelweg een kandidatenlijst van kiesmannen voor Bush opstellen, waaraan het Amerikaanse Congres dan zijn fiat kan verlenen. Niet de gerechtshoven, maar de politieke afgevaardigden zou de doorslag moeten geven.

Dat klinkt redelijk en het lijkt ook in overeenstemming met de Amerikaanse grondwet. Maar dan zou worden gebroken met een meer dan honderd jaar oude traditie, die voorschrijft dat de kiezers, en niet de wetgevers, de kiesmannen voor de president moeten aanwijzen. Het gaat hier echter niet uitsluitend om een machtsstrijd tussen de rechterlijke en de wetgevende macht: de hoven spreken in dit geval immers niet namens zichzelf, maar namens de rechten van individuele kiezers die bang zijn dat hun stem wordt genegeerd.

En die angst is gegrond. Er is al geconstateerd – in de hoven en door uitstekende journalisten – dat prikkaartstembiljetten veel minder nauwkeurig zijn dan andere methoden voor het uitbrengen van stemmen. Uit overtuigende artikelen in The Washington Post, The New York Times en de pers van Florida blijkt dat duizenden Afrikaans-Amerikaanse kiezers, veelal aanhangers van Gore, van hun kiesrecht zijn beroofd door slechte apparatuur, en veel eerder moeite hadden met niet goed functionerende machines dan rijke blanken.

Het Hooggerechtshof van Florida zal het lef moeten hebben zich met deze kwesties bezig te houden en ze misschien zelfs voor te leggen aan het Amerikaanse Hooggerechtshof, dat zich er de volgende keer niet zo gemakkelijk van af zal kunnen maken. Het is aan het hof van Florida of alle evidente problemen in Florida worden genegeerd en voorlopig onder het rechterlijke tapijt worden geveegd.

Als het hof genoeg krijgt van Bush-aanhangers die handmatige hertellingen in Florida naar de prullenbak verwijzen, zou het Mickey Barnett als getuige kunnen oproepen. De advocaat Barnett heeft om handmatige hertelling van de stemmen in Roosevelt County, Nieuw Mexico, gevraagd namens de Republikeinse Partij van de staat, die Gore's voorsprong van 368 stemmen daar wil wegwerken.

Zoals in The New York Times werd opgemerkt hanteert Barnett precies hetzelfde argument als de advocaten van Gore in Florida. In Roosevelt County, aldus Barnett, bleek bij machinale telling dat een ongewoon hoog aantal kiezers de race om het presidentschap heeft genegeerd. Alleen door handmatig tellen, betoogde Barnett, kan worden vastgesteld of dat klopt.

,,Deze stemmen zijn niet moeilijk met de hand te classificeren'', zei Barnett, die daarmee weken van propaganda van Bush in Florida logenstrafte. ,,Er kan natuurlijk'' – let op dat `natuurlijk' – ,,op maar één manier worden vastgesteld of deze schijnbare discrepantie werkelijk bestaat of dat de machine defect is: door de stembiljetten met de hand te bekijken en met de uitslag te vergelijken''.

Als het Hooggerechtshof van Florida doodeenvoudig toepast wat we nu maar het Principe van Barnett zullen noemen, komt er misschien toch nog een rechtvaardige telling in Florida. Maar nu de rechters op de vingers worden gekeken door het Amerikaanse Hooggerechtshof – en de Senaat van Florida en zelfs de hele wereld – is daar veel moed voor nodig.

E.J. Dionne jr. is columnist.

© Washington Post Writers Group

    • E.J. Dionne Jr