Dierlijke dans uit Afrika dwingt bewondering af

Al enkele decennia geven Europese choreografen dansworkshops in Afrika, waarin gezocht wordt naar een symbiose tussen Europese en Afrikaanse danstradities. Één van de plaatsen waar dat gebeurt is Toubab Dialaw, een dorpje in Senegal. De Frans-Senegalese choreografe Germaine Acogny leidt daar samen met haar echtgenoot het Centrum van Traditionele en Moderne Afrikaanse dans Janti-bi (zon). In 1998 nodigde zij de Duitse choreografe Susanne Linke en de Israëlische choreograaf Avi Kaiser uit voor een intensieve workshop aan dertig dansers uit Senegal, Ghana, Nigeria en Congo Brazzaville. De samenwerking was zo inspirerend dat er tot het maken van een theaterproductie besloten werd, waarvoor acht dansers werden uitgekozen. Susanne Linke zorgde met Avi Kaiser voor de choreografie, Etienne Schwarcz schreef de muziek. De titel werd Le Coq est mort. De haan is niet alleen het symbool van voormalig kolonisator Frankrijk, maar ook van mannelijkheid en van het leven in Afrikaanse dorpen, waar het begin van de dag bepaald wordt door het eerste hanengekraai. De productie is nu in Het Muziektheater te zien.

Op de met zand bedekte toneelvloer maken acht keurige zakenlieden één voor één hun entree, netjes in het pak. De lijnen waarlangs zij lopen zijn recht en kennen nauwelijks variatie. Maar zo nu en dan wordt die formaliteit ineens doorbroken. Dan roffelen de voeten een ritme, zwiepen de knieën razendsnel heen en weer en swingen de schouders. De beheerste structuren worden losgelaten en maken plaats voor oude rituelen. De dan blote voeten doen in hun vaak glijdende en schuivende bewegingen het zand opstuiven. De bovenlichamen krommen. De sprongen zijn hoog en buitelend, de heupen wiegen en de benen lijken op glibberige palingen, die alle kanten op kronkelen. De mens wordt steeds meer dier. Het lopen met gebogen benen krijgt iets waggelends. De onderarmen hangen losjes vanuit de ellebogen naar beneden en de sprongetjes worden licht schichtig. Hier wordt duidelijk waar de mens van afstamt.

Machinegeweersalvo doet de kleine gemeenschap op de grond tuimelen. Één exemplaar blijft onbegrijpend achter. De zonovergoten ruimte verandert in een koel maanlichtbadende plek vol heimelijke geluiden. En dat ene levende wezen verandert in een zwevende, rondcirkelende vogel. Zijn arm wordt een kronkelende slang tot ook hij neerzijgt. Dan klinkt hanengekraai: het begin van een nieuwe dag en misschien van een nieuwe mens.

Le Coq est mort is een directe, sobere voorstelling, waarin de westerse inbreng vooral te herkennen is in de opbouw, de structuur en de theatraliteit, terwijl de Afrikaanse invloeden het sterkst in de beweging te vinden zijn. Er zitten flink wat clichés in, maar de oprechtheid, de vitaliteit en de imponerende dierlijke bewegingsdrift van de uitvoerenden zijn zodanig dat je je graag gewonnen geeft.

Gezelschap: Compagnie Janti-bi. Productie: Le Coq est mort. Choreografie: Susanne Linke m.m.v. Avi Kaiser. Muziek: Dimitri Shostakovitch/Etienne Schwarcz/Abdou Mam Diouf. Kostuums: Oumou Sy. Licht: Horst Mühlberger. Gezien: 4/12 Het Muziektheater Amsterdam, daar nog te zien 5/12.