Langdurig spel binnen coalitie om extra uitgaven

De PvdA-fractie in de Tweede Kamer wil volgend jaar nieuwe coalitie-afspraken maken over extra uitgaven voor het onderwijs en de zorgsector. Fractieleider Melkert heeft gisteren, in het televisieprogramma Buitenhof, de politieke druk op coalitiepartner VVD opgevoerd door ,,een goed gesprek'' aan te kondigen over extra belastinginkomsten die in 2001 en 2002 te verdelen zijn. Melkert heeft dit betoog het afgelopen jaar al diverse malen eerder gehouden.

Het kabinet verwacht in 2001 bijna 21 miljard gulden extra belasting en premies binnen te krijgen. Het Centraal Planbureau voorziet ook aanhoudende meevallers voor 2002: van minimaal 20,5 en maximaal 31 miljard gulden. Volgens de `paarse' begrotingsregels mogen deze extra inkomsten niet worden omgezet in extra uitgaven.

Melkert liet gisteren in het midden of zijn pleidooi voor nieuwe afspraken betrekking heeft op 2001 of 2002. Tot dusver gingen meevallende inkomsten voor de ene helft naar de staatsschuld en voor de andere helft naar lastenverlichting. Afgelopen Prinsjesdag heeft de PvdA ermee ingestemd dat belastingmeevallers volgend jaar volledig worden bestemd voor versnelde schuldaflossing. Verdere lastenverlichting voor burgers en bedrijven zal volgend jaar niet aan de orde zijn, met de invoering van een nieuw belastingstelsel waarbij al 7 miljard gulden belastingverlaging wordt geboden.

In de coalitie moet volgend jaar een nieuwe afspraak worden gemaakt over de verdeling van meevallende inkomsten. D66 pleit sinds februari voor een nieuwe verdeelsleutel. Driekwart zou naar de staatsschuld moeten gaan en één kwart naar `gerichte' lastenverlichting. Bovendien wil D66 eenmalig de strikte scheiding tussen inkomsten en uitgaven doorbreken, voor hogere salarissen, betere verlofregelingen en andere voorzieningen in de publieke sector.

De PvdA is tot dusver niet gekomen met concrete voorstellen om de financiële spelregels van de coalitie (samengevat: de `Zalmnorm') nog deze kabinetsperiode te doorbreken. Wel heeft financieel specialist Crone herhaalde malen gepleit voor een aanvulling op deze regels. Hierbij zouden extra belastinginkomsten deels moeten worden gebruikt om de lonen in de publieke sector op gelijke wijze te laten meestijgen met de lonen in de marktsector. Deze regel moet in een volgend regeerakkoord worden opgenomen, zo meent Crone.

Melkert heeft sinds dit voorjaar keer op keer onderstreept dat er miljarden extra in de publieke sector moeten worden geïnvesteerd, met name in het onderwijs en de gezondheidszorg. De PvdA kwam afgelopen april met een driejarig investeringsplan van 9 miljard gulden, waarvan inmiddels al circa driekwart is `binnengehaald'.

Voor komend jaar zijn de `nieuwe uitgaven' in grote lijnen wel verdeeld, met circa 7 miljard extra uitgaven bovenop de 7 miljard extra die al in het regeerakkoord was vastgelegd. Maar voor de begroting van 2002 moet de strijd feitelijk nog beginnen. Minister Zalm is er alles aan gelegen om zijn `norm' ook in zijn allerlaatste begroting in stand te houden: geen extra inkomsten omzetten in extra uitgaven. PvdA'er Melkert wil in 2002 vele extra miljarden hebben binnengehaald om `publieke armoede' te bestrijden én om de kiezers tegemoet te kunnen treden met `sociale en sterke' successen.

SP-leider Marijnissen heeft, na de uitspraken van Melkert in Buitenhof, onmiddellijk minister Zalm naar de Kamer geroepen. Morgen moet Zalm aangeven of hij al extra geld voor Melkert ziet. Die duidelijkheid ontstaat echter pas in de loop van volgend jaar, in een langgerekt subtiel spel van duwen en trekken tussen PvdA en VVD.

    • Gijsbert van Es