Zakenman Berezovski in de rol van dissident

De Russische zakenman en mediamagnaat Boris Berezovski heeft zich tegen president Vladimir Poetin gekeerd, de man die hij mede aan de macht hielp. Het wachten is op `kompromat'.

Boris Berezovski, de Raspoetin achter de troon van president Jeltsin, de Godfather van president Poetin, begint zich steeds comfortabeler te voelen in zijn rol van dissident.

Deze week maakte het Sacharov-museum in Moskou bekend een donatie van drie miljoen dollar te ontvangen van de zakentycoon. Dat is genoeg om het armlastige museum, dat deze week bijna zijn deuren moest sluiten, twee jaar langer open te houden. Het museum, vernoemd naar de atoomgeleerde en dissident Andrej Sacharov, wordt bestierd door diens weduwe, Jelena Bonner. Het richt zich op de in Rusland onmodieuze concepten als mensenrechten en de rechtstaat. Bonner zei donderdag te begrijpen dat de zakentycoon met zijn donatie zijn naam wil oppoetsen, maar niettemin: ,,Ik geloof dat Boris Berezovski oprecht is met zijn gebaar.''

Oprecht is een woord dat weinigen in verband brengen met Berezovski. In de laatste jaren van president Jeltsin werd deze schatrijke `oligarch', met belangen in olie, auto's, aluminium, luchtvaartmaatschappijen en media, beschouwd als een van de invloedrijkste mannen binnen het Kremlin. Zijn huidige opkomst als dissident loopt synchroon met zijn neergang als makelaar in macht.

Berezovski wordt nu in Rusland gezocht wegens het wegsluizen van 970 miljoen dollar van de luchtvaarmaatschappij Aeroflot naar twee Zwisterse mantelbedrijven Andava en Forus. Die zaak is al veel langer bekend, maar een vorige aanklager, Nikolaj Volkov, werd in augustus nog ontslagen toen hij uit Zwisterland terugkeerde met mappen vol bewijs. Maar inmiddels wil president Poetin echt van Berzovski af.

In september eiste het Kremlin tevergeefs Berezovski's aandeel van 49 procent in de staatszender ORT terug. Berozvoski bracht zijn aandeel onder bij een groep van veertien bekende Russische intellectuelen. Dit in het belang van de democratie en de vrije pers, zo liet hij weten. Even later werd Berezovski bij het openbaar ministerie ontboden voor een gesprek over de Aeroflot-zaak en moest hij zijn staatsdatsja inleveren, een buitenhuis even ten westen van Moskou met 18.000 vierkante meter bos. Toen hij vorige maand opnieuw op het matje werd geroepen, liet Berezovski verstek gaan. Sindsdien doceert hij in elegante hotels in Parijs of Londen over persvrijheid, de rechtsstaat en de dreigende dictatuur in Rusland.

Berezovski is met reden verontwaardigd. Hij was een van de architecten achter de opkomst van Poetin en diens partij Eenheid. Vorig jaar legde Poetin, toen nog hoofd van de geheime dienst FSB, een geheim bezoek af aan Berezovski's villa in Spanje. Daarna ging het snel. Poetin werd tot premier benoemd en maakte zich populair met een nieuwe oorlog in Tsjetsjeni√ę. 'Eenheid' werd de tweede fractie in de Doema, president Jeltsin maakte voortijdig plaats voor Poetin, en diens enige serieuze rivaal, ex-premier Primakov, staakte na een harde laster-campagne van onder meer Berezovski's media zijn campagne.

Poetin bijt dus de hand die hem voedde, meent Berezovski. Honderdduizenden dollars heeft hij uit eigen zak betaald om de president in het zadel te helpen, klaagt hij deze week in een interview met persbureau AP. De slechtste investering van zijn leven. Bovendien heeft hij veel van de verduisterde gelden van Aeroflot gebruikt om de campagne van de president en `Eenheid' te betalen. Als het zo doorgaat, zal de president zijn termijn niet afmaken, dreigt Berezovski, die over belastende informatie, kompromat, zou beschikken over de president en diens entourage.

Het wachten is dus op nieuwe onthullingen. Berezovski moet haast maken. Media Most, een mediagroep die zich tot dusver het meest leende voor negatieve publiciteit over het Kremlin, lijkt op het punt te staan zijn zelfstandigheid te verliezen. De eigenaar van Media Most, de oligarch Vladimir Goesinski, is inmiddels ook in ballingschap. En kompromat is alleen wat waard als het uitgezonden kan worden.