VOETBALCOACH

In de bijlage W&O van 25 november las ik een bijzonder interessant artikel over het effect van het ontslag van een coach op de prestaties van een voetbalelftal in de Nederlandse eredivisie. Interessant aangezien ik hiernaar samen met Bas ter Weel eveneens onderzoek heb verricht. Ons onderzoek verschilt in aanpak en methode van dat van Ruud Koning en het omvat een langere tijdreeks (1988-2000) en derhalve meer (48 tegen 28) vertrekkende trainers.

Het grootste probleem bij het bepalen van het ontslag-effect op prestaties is dat je nooit zult weten wat de ontslagen trainer zou hebben gepresteerd als hij niet was ontslagen. Deze prestaties zijn, in statistisch jargon, onobserveerbaar. Ruud Koning heeft, evenals Bas ter Weel en ikzelf, gepoogd dit probleem op te lossen. Koning kijkt naar de kracht van de tegenstanders van een club, wij kiezen een directere methode. Deze methode werkt langs drie stappen:

1. Als een trainer wordt ontslagen wegens slechte prestaties, zullen we ook moeten zien dat prestaties slecht zijn of worden in de aanloop naar het ontslag. Dit blijkt inderdaad het geval. In de vijf wedstrijden voor het ontslag blijken prestaties terug te vallen van gemiddeld seizoensniveau naar ongeveer 65 procent daarvan.

2. Als er sprake is van een schokeffect, dan verwacht je op zijn minst dat de prestaties na het ontslag snel verbeteren. Ook dit blijkt het geval: de terugval in prestaties in de aanloop naar het ontslag blijkt gedurende de eerste vijf wedstrijden ná het ontslag bijna volledig weggewerkt.

3. Vervolgens moet worden bepaald in hoeverre het ontslag voor deze omslag verantwoordelijk was. Daartoe construeren wij een controlegroep van clubs die dezelfde daling in prestaties als beschreven onder 1 meemaken, maar waar de trainer niet werd ontslagen. We noemen dit prestatiedips. Vervolgend gaan we kijken of clubs die trainers ontslaan sneller herstellen van zo'n dip dan clubs die de trainer niet ontslaan.

Dit laatste blijkt niet het geval, sterker nog: volgens ons onderzoek leidt een zittende trainer de club sneller uit zo'n prestatiedip dan door ontslag kan worden bewerkstelligd. Teruggekoppeld naar de gebeurtenissen van kortgeleden: De Graafschap was getergd door een reeks verloren wedstrijden (inclusief overigens Ajax uit, en twee lastige streek-derby's) en haalde zijn gram in een thuiswedstrijd tegen een (mede-)degradatiekandidaat. Dat deze omslag direct na het ontslag van Rob McDonald valt, is toeval. Bij Fortuna Sittard is nu ook net coach Henk Duut op een zijspoor gezet, maar dat was niet nodig: belangrijker is de wil om verandering te brengen in de slechte prestaties. Vergelijk Den Bosch, dat pas de laatste vier wedstrijden enigszins goede resultaten neerzet, zonder ontslag van de coach.

Onze conclusie: clubs maken vrijwel per definitie prestatiedips door en komen daar meestal ook goed doorheen. Zelfs beter, zo lijkt het, als de trainer niet wordt ontslagen als het even tegenzit.