Regering van Zimbabwe mijdt oppositie als pest

Voor het eerst sinds de onafhankelijkheid van Zimbabwe stuit de regering in het parlement op weerstand. Lastig voor de partij van president Mugabe die gewend was aan een Kamer met één mening.

Hoongelach vorige maand voor minister van Financiën, Simba Makoni. President Robert Mugabe, zo zei de minister, was ,,een lichtend voorbeeld'' geweest bij het opstellen van de begroting. De oppositie gierde en brulde en riep verwensingen. Dat was wennen voor de regeringsfractie: kritiek, commentaar, afwijkende meningen in het parlement. Twintig jaar lang had Mugabe's partij de alleenheerschappij in de honderdvijftig leden tellende volksvertegenwoordiging. Sinds de verkiezingen van juni moet zij 57 collega's van de Beweging voor Democratische Verandering (MDC) gedogen. ,,Ze mijden ons als de pest'', zegt de jonge MDC-er Learnmore Jongwe over zijn politieke tegenstanders. ,,Het wederzijdse wantrouwen is groot.''

Het House of Assembly van Zimbabwe is gelegen aan de Nelson Mandela Avenue. Een lange zaal. Ouderwetse, hoge houten bankjes, bekleed met groen leer. De honourable members zitten er schouder aan schouder. Een tafeltje hebben ze niet, de stukken liggen op schoot. Het gebouw stamt uit de Britse koloniale tijd. Ook de parlementaire mores hebben de dekolonisatie ruimschoots overleefd. Met zijn interrupties, lachsalvo's, boegeroep en voetengestamp is het parlement een getrouwe kopie van het Britse Lagerhuis. Met dit verschil dat regering en oppositie in Londen elkaar daadwerkelijk behandelen met respect.

In Zimbabwe heeft de autocratische Zanu-PF sinds 1980 elke vorm van oppositie met oorbare en onoorbare middelen weggedrukt. Achtereenvolgende verkiezingen leverden splinterpartijtjes telkens een of twee zetels op, om de schijn van een meerpartijstaat op te houden. Het parlement was jarenlang een plaats waar politici kwamen uitbuiken en een middagdutje doen. Mugabe, zijn kabinet en de partij bepaalden het beleid en controleerden zichzelf.

Tot de MDC deze zomer vanuit het niets op 57 zetels kwam. ,,Zanu-PF is nog niet gewend aan oppositie. Van communicatie is nauwelijks sprake'', zegt Jongwe, een voormalige studentenleider. Omdat de regeringspartij nog altijd over een ruime meerderheid beschikt (63 direct gekozen en 30 door de president aangewezen parlementariërs) kan de MDC overal buiten worden gehouden. Het presidium en commissies worden voorgezeten door Zanu-PF.

De populariteit van het MDC is, zo blijkt uit een opiniepeiling gehouden door de Zuid-Afrikaanse Helen Suzman Stichting, de afgelopen maanden verder gegroeid. Als er nu - eerlijke - verkiezingen werden gehouden, zou de beweging een grote overwinning behalen. MDC-leider Morgan Tsvangirai zou bij presidentsverkiezingen die in 2002 plaatshebben 40 procent van de kiezers achter zich krijgen, Mugabe 15 procent. Maar eerlijkheid is het probleem. Een rapport van Oxfam Canada in samenwerking met de Zimbabweaanse mensenrechtenorganisatie Amani Trust over de parlementsverkiezingen van juni maakt melding van 18.696 gevallen van politiek geweld, waarbij 37 mensen om het leven kwamen. Aanhangers van Zanu-PF waren voor 91 procent van de incidenten verantwoordelijk.

Ook de tussentijdse verkiezingen vorig weekend in het district Marondera werden weer ontsierd door politiek geweld. De verkiezingen waren nodig geworden nadat een parlementslid van Zanu-PF bij een verkeersongeval was omgekomen. Na grove intimidatie van de regeringspartij heeft de MDC haar verkiezingscampagne voortijdige beëindigd. Eén aanhanger van de MDC werd gedood.

Toch kent Zimbabwe meer democratie dan de meeste andere Afrikaanse landen. Er is een onafhankelijke pers en in de steden zijn er krachtige belangenorganisaties die geen blad voor de mond neemt. Mugabe is niet een Afrikaanse dictator van het kaliber Idi Amin, Bokassa of Mobutu, Zimbabwe is geen politiestaat.

Dat wil niet zeggen dat Mugabe geen bloed aan zijn handen heeft. Begin jaren tachtig werd in het zuidelijke Matabeleland een zeer bloedige campagne gevoerd tegen de burgerbevolking, bedoeld om de Zapu-partij van de etnische Ndebele's te onderdrukken. Shari Eppel, de directeur van de Amani Trust in Bulawayo, schat dat er destijds tussen de 10.000 en 20.000 mensen op vaak gruwelijke wijze om het leven zijn gebracht. ,,Dat verklaart waarom de MDC hier bij de parlementsverkiezingen in 21 van de 23 kiesdistricten heeft gewonnen. De mensen hadden eindelijk de kans om zich uit te spreken tegen die massamoord.''

Dit is de derde aflevering in een korte serie over Zimbabwe. Eerdere verhalen verschenen op 24 en 30 november.