Hollands nuchter

De actrice Nell Koppen, die donderdag op 88-jarige leeftijd is overleden, stond jarenlang model voor Hollandse nuchterheid. Hoewel ze ook veel klassieke rollen en vertaald boulevard-toneel heeft gespeeld, was ze bij uitstek thuis in het typisch Nederlands-laconieke, dat door een subtiel gevoel voor ironie een komisch effect kreeg. Geen wonder dat haar laatste – en wellicht mooiste – rollen werden geschreven door Annie M.G. Schmidt; voor dat idioom was ze de ideale vertolkster.

Als dochter van een theaterexploitant kwam Nell Koppen al vroeg in aanraking met het toneel. Aangestoken door de magie ging ze in 1930 naar de Amsterdamse toneelschool, waar ze drie jaar later afstudeerde. Door de crisistijd belandde ze in het circuit van de losse engagementen: toneel, revuetjes, cabaretjes en tenslotte een groepje acteurs dat tijdens de mobilisatie op tournee ging langs de garnizoensplaatsen. Daar ontmoette ze de acteur Wim van den Brink, met wie ze trouwde. Een vaste verbintenis kreeg ze pas na de bevrijding, bij het blijspelgezelschap van Cor Ruys, wiens fijnzinnige komediantentalent een lichtend voorbeeld voor haar werd.

Gaandeweg vond Nell Koppen haar kracht in de eenvoud, waardoor ze in de jaren '60 goed paste in de moderne stijl van gezelschappen als Centrum en Studio. Daarna werkte ze bij de Nederlandse Comedie en het Publiekstheater. Intussen werd ze ook een bekend gezicht op de televisie.

De tragikomische moederrol in de tv-serie Pleisterkade van Annie Schmidt, in 1975, leek haar op het lijf geschreven – zoals ze in de eerste aflevering, als de spanning in het huisgezin te snijden is, de feestelijke wijn (Sellenberger Schwarzekatz) op tafel zette en met een onderdrukt zuchtje zei: ,,Gezellig hè?'' Vier jaar later speelde ze in de oerversie van Er valt een traan op de tompoes de bezitterige vrouw, die niet kan toestaan dat haar zieke man dood wil.

Niet alleen in haar rollen, maar ook daarbuiten was Nell Koppen wars van uiterlijk vertoon en kouwe drukte. ,,Ach, je speelt van alles'', zei ze, en daarmee was het wel gezegd.