Hollands Dagboek: Laurens Jan Brinkhorst

Laurens Jan Brinkhorst (63) isals minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij (LNV) ver- antwoordelijk voor het beleid rond de gekkekoeienziekte. Brinkhorst is getrouwd en heeft twee kinderen.

Woensdag 22 november

Aan het eind van een doorwaakte nacht van maandag op dinsdag heeft de EU-Landbouwraad (LBR) in Brussel een moeizaam akkoord bereikt over een gezamenlijke Europese aanpak van de gekkekoeienziekte (BSE). Dinsdagmiddag stond ik al in de Kamer verantwoording af te leggen. Tijdens het weekend was opwinding ontstaan over het besluit om, vooruitlopend op Europese maatregelen, geen invoerverbod op Frans rundvlees op te leggen. Zoiets zou een volstrekt verkeerd signaal zijn geweest aan de vooravond van die LBR. Anderzijds heb ik natuurlijk oog voor de zorgen van de consument. Voedsel heeft nu eenmaal alles met emotie te maken. Als er geen overeenstemming in Brussel kan worden bereikt, zijn nationale maatregelen onvermijdelijk. De Nederlandse volksgezondheid gaat vóór Europese regels. 's Avonds was er een lang debat waarin de Kamer nogal grote woorden gebruikte. Eufemistisch gezegd: een levendige discussie. Het leek alsof de heer Atsma van het CDA zich opwierp om de net ingezette LNV-taalprijs te bemachtigen voor de meest opvallende adjectieven. Terwijl ik ervan overtuigd ben dat de gecombineerde nationale en Europese aanpak van de BSE het beste is om de verhitte gemoederen tot bedaren te brengen, was het moeilijk de Tweede Kamer daarvan te overtuigen.

Donderdag

Heel vroeg staan Jantien en ik op om mijn oudste vriend ten grave te dragen. De crematie is een moment van inkeer. Als ik hem voor de laatste keer in de aula van het crematorium toespreek, realiseer ik me wat een voorrecht het is om in gezondheid te mogen leven. Ik weet niet of ik de kracht had kunnen opbrengen om, zoals hij, 23 jaar te blijven leven na ernstig invalide te zijn geworden door een herseninfarct.

Tegen half één kom ik terug op het departement. Nu dreigt alsnog een oppositiemotie voor een nationaal invoerverbod een meerderheid in de Kamer te halen. Na enig overleg ben ik blij dat de paarse coalitie eindelijk inziet dat een Nederlandse alleingang in deze fase ongewenst zou zijn, zeker omdat door de voorzorgsmaatregelen de Nederlandse volksgezondheid helemaal niet in het geding is. Mijn les uit deze crisis is dat je wat de voedselveiligheid betreft met zakelijk gerechtvaardigde maatregelen tegelijkertijd persoonlijke betrokkenheid als minister moet uitstralen. Dat ik dat als kern van mijn hele ministerschap zie, komt niet altijd als zodanig over. Jammer.

Nauwelijks terug van de Kamer heb ik een vervolgoverleg met de glastuinbouwsector over de financiële compensatie voor de sterke verhoging van de energieprijzen eerder dit najaar. Ons uitgangspunt: een vergelijking met wat elders in Europa op dit punt gebeurt. We komen overeen meer in te zetten op warmtekrachtkoppeling om energiebesparing van de glastuinbouw te bevorderen. Energiegebruik blijft nu eenmaal de achilleshiel van de overigens zeer dynamische sector. De avond eindigt met een plezierig etentje met onderwijscollega Hermans. We overleggen over verdere samenwerking tussen het algemeen onderwijs en het landbouwonderwijs waar ik voor verantwoordelijk ben.

Vrijdag

Om half negen krijg ik de Algemene Rekenkamer op bezoek. Externe controle op de uitvoering van het beleid houdt een ministerie scherp. Bewindslieden worden in de politiek vooral afgerekend op onvoldoende controle op lopende zaken en veel minder op het niet-inzetten van nieuw beleid.

De wekelijkse ministerraad is vroeg afgelopen. 's Middags heb ik een serie interne besprekingen. Mobiliteit is een belangrijk kenmerk van het LNV- personeelsbeleid. In de afgelopen anderhalf jaar zijn alle directeuren op nieuwe posities gekomen. Ik betreur het dat we nog steeds te weinig vrouwen op topfuncties kunnen krijgen.

Zaterdag

Zoals gebruikelijk begin ik het weekend met joggen in het park tegenover ons huis. Ik heb van kinds af aan de fysieke behoefte gehad met regelmaat te bewegen. Zeker na de lange zit in de wekelijkse ministerraad op niet heel comfortabele stoelen zie ik er naar uit het lichaam op te rekken. Bovendien is het heel verfrissend voor de hersenen. Als ik door Clingendeal hol, vallen de beslommeringen meteen weg. Is het een teken van oppervlakkigheid?

Later op de dag volgt de lange vlucht naar Japan, waardoor het weekend met acht uur wordt ingekort. Collega Ybema van Buitenlandse Handel en ik brengen het laatste ministeriële bezoek aan Japan in het kader van vierhonderd jaar diplomatieke betrekkingen.

Zondag

Bij aankomst in Narita, het internationale vliegveld van Tokio, valt op dat de barricades verdwenen zijn. Japan is een land van sterke contrasten, en zoeken naar consensus. Evenals in het Nederlandse poldermodel gaat dat ten koste van snelle besluitvorming. Maar àls een conflict niet wordt opgelost, gaat men tot het uiterste, zoals in Narita. Jarenlang hebben boeren geprotesteerd tegen aanleg van het vliegveld waardoor het wel een gebarricadeerde vesting leek. Ik heb het altijd gezien als symbool van het verzet tegen de integratie van Japan in de moderne tijd. Ik verheug me op een hernieuwde kennismaking met dit land, waarin we intensieve jaren hebben doorgebracht. Het was een belangrijke periode in ons leven, ook voor de kinderen. Ik ben er acht jaar niet geweest.

We komen op een moeilijk politiek moment. De regering Mori heeft ternauwernood een motie van wantrouwen overleefd.

Maandag

De ochtend begint op voor mij bekend terrein met een bezoek aan het Europa House, de delegatie van de Europese Commissie in Tokio, die ik zelf vier jaar mocht leiden. Op landbouwgebied speelt de Europese Commissie een centrale rol omdat wij al sinds het midden van de jaren zestig een gemeenschappelijke Europese landbouwpolitiek hebben.

Het thema voedselveiligheid staat centraal in het gesprek met minister Tsushima van Volksgezondheid. Anders dan in Europa is voedselveiligheid nog grotendeels in handen van de lokale overheden. De mogelijkheden tot ingrijpen op centraal niveau zijn beperkt, wat Japan in een aantal voedselschandalen is opgebroken. Vrij onverbloemd zegt hij ook wel anders te willen, maar er is te weinig personeel! Dat werpt een merkwaardig licht op de gestrengheid waarmee Japanse autoriteiten buitenlands voedsel bij import controleren. Japan zit nu op een kritisch laagtepunt van veertig procent zelfvoorzieningen, behalve voor rijst. Later zal mijn oude vriend Yohei Kohno, als minister van Buitenlandse Zaken één van de mogelijke opvolgers van de ongelukkige premier Mori, mij bevestigen hoe bezorgd Japan is over een te grote voedselafhankelijkheid van het buitenland. Het is ironisch te bedenken dat hij ooit in de jaren zeventig, als rebel uit de heersende LDP stapte vanwege het Lockheed-schandaal. Hij wordt nu gezien als een potentiële premier om de LDP bij de komende verkiezingen voor een debacle te behoeden.

's-Avonds treedt het Residentieorkest op in de nieuwe Tokyo Opera City Concert Hall. Ik ben geen chauvinist, maar vond het toch geweldig dat het Residentieorkest met onze eigen dirigent Jaap van Zweden zo'n succes heeft voor een zeer kritisch publiek.

Terug in het hotel, is er een bericht dat Duitsland op zeer korte termijn een algeheel verbod van diermeel in diervoeder zal afkondigen. Dat zou grote gevolgen hebben voor de hele sector, maar ook voor het milieu, vanwege de grote hoeveelheid te vernietigen materiaal. Bij navraag blijkt het voorbarig.

Dinsdag

Journalisten hier hebben grote belangstelling voor onze pogingen in Nederland de landbouw te vernieuwen, soms tegen de kortetermijnweerstand van de sector in. Ze vragen over de milieupolitiek (waarom werkt LNV mee aan scherpere milieu normen), voedselveiligheid, het ketendenken waarbij de boer wordt bezien als deel van de hele agroketen die door de consument wordt aangestuurd. Men maakt zich in Japan zorgen over de voedselvoorziening in geval van crisis. Daarom moet er meer nationaal worden geproduceerd, zelfs als het duurder is. Mijn vraag of de Japanse consument daar blij mee is, blijft onbeantwoord. Ik word bevestigd in mijn indruk dat eerst een electorale verschuiving nodig is voordat het agrarische bolwerk kan worden opgeruimd. De vergelijking met de paarse coalitie in Nederland dringt zich op.

De bejaarde minister Tani van Landbouw (73 jaar) had een inhoudelijk gesprek afgewezen, er kwam een bijeenkomst met zijn viceminister. Daarentegen had hij wel een diner georganiseerd in de Japanse Tatamistijl. Men zit aan een lage tafel, in beginsel met gekruiste benen, maar omwille van het comfort is tegenwoordig onder de tafel een verdieping aangebracht. Wij werden getrakteerd op een portie fugu, een zeer giftige vis die, als hij niet goed wordt schoongemaakt, tot vergiftiging met dodelijke afloop leidt. Ik constateer nu met vreugde dat de voorbereiding zorgvuldig was gebeurd.

Woensdag 29 november

De vertegenwoordigers van de vlees- en vissector in onze delegatie verbazen zich over de hygiënische situatie bij een visverwerkend bedrijf, zoals ze dat al eerder deden bij een slachthuis. Japan legt terecht zeer hoge eisen op aan de veiligheid van voedselimporten, maar laat het nogal afweten waar het om de eigen productie gaat. In mijn lunchtoespraak tot de gouverneur van Shizuoka wijs ik hem hierop. Een minzame glimlach is mijn deel.

In de brandschone wachtkamer op het station vinden we een recent exemplaar van een Japans soort Ons Vorstenhuis, met op de voorpagina een foto van het Japans keizerlijk paar en koningin Beatrix, ter gelegenheid van het staatsbezoek van het afgelopen voorjaar. Voor ons een passende afsluiting van dit bijzondere Nederland-Japan-jaar.

Net als ik naar bed wil gaan, krijg ik een dringend bericht over de BSE-landbouwraad van aanstaande maandag en ben ik nog enige uren aan het telefoneren. Zo eindigt dit dagboek met hetzelfde gebrek aan slaap als het begon.