De burger is gebaat bij optimale openheid

Op 4 november stond op deze pagina het ontwerp-Handvest van de grondrechten van de Europese Unie afgedrukt alsmede een oproep aan de lezers voorstellen te doen voor een Europese grondwet. Op 18 en 25 november werden selecties van bijdragen afgedrukt. Vandaag een nieuwe selectie.

Preambule

De lidstaten en de instellingen streven er naar van de Europese Unie een volwaardige democratie te maken.

Toelichting De Europese Unie verkeert staatsrechtelijk nog in de negentiende eeuw. De EU voldoet niet aan haar eigen toelatingscriteria, d.w.z. aan de toelatingeisen die zij terecht aan haar kandidaat-lidstaten in Oost-Europa stelt. Deze kandidaat-lidstaten, maar ook de EU zelf, moeten zich niet alleen ontwikkelen tot een sociale markteconomie maar ook tot een volwassen democratie en een dienstbare overheid.

Artikel 1

Het Europees Parlement krijgt mede wetgevingsbevoegdheid over de hele linie alsmede volledig budgetrecht.

Toelichting Het is een schande dat het Europees Parlement nog steeds niet volledige parlementaire bevoegdheden heeft. Nog steeds heeft het EP geen zeggenschap over ongeveer de helft van de EU-begroting en heeft het slechts raadgevende bevoegdheid op belangrijke terreinen als het landbouwbeleid en het Europees justitiebeleid. Overal waar de overheid besluiten neemt die burgers en bedrijven kunnen binden, dient democratische controle plaats te vinden. De EU mag daarop geen uitzondering zijn.

Vanzelfsprekend vervalt de huidige Verdragsbepaling dat de regeringen van de lidstaten beslissen over de vestigingsplaats van het Europees Parlement. Daarover moet het EP zelf beslissen.

Artikel 2

De Europese Unie wordt slagvaardig bestuurd.

Toelichting Vooral in nieuwere beleidssectoren als Europees asielbeleid en Europees misdaadbeleid is sprake van beleidsverlamming. Deze wordt veroorzaakt door de Verdragsregel die terzake besluitvorming in de Raad van Ministers voorschrijft bij eenparigheid van stemmen. Hoogst noodzakelijke besluiten komen zo niet tot stand, omdat elke lidstaat hierbij het vetorecht kan uitoefenen. Zo is bijvoorbeeld een Europese regeling voor de bescherming en opvang van ontheemden door onwil van enkele lidstaten nog steeds niet tot stand gekomen. Daardoor is de binnenkomst van honderdduizenden Bosniërs en later van vele Kosovaren ongeordend verlopen.

Het is van tweeën één: of een taak wordt aan de EU toegekend en dan dient deze slagvaardig te worden aangepakt, of een taak wordt niet aan de EU toegekend.

Artikel 3

De Europese Unie rust op de grondslag van decentralisatie.

Toelichting De EU moet geen superstaat worden. Zij moet alleen die taken opvatten die beter gezamenlijk kunnen worden gedaan dan door de lidstaten afzonderlijk. Het huidige subsidiariteitsbeginsel waarborgt niet afdoende dat overheidstaken zo dicht mogelijk bij de burger worden uitgeoefend. Het zwaartepunt hoort te liggen bij het plaatselijk bestuur, vervolgens bij het regionaal bestuur, daarna bij het landsbestuur en pas in laatste instantie bij de EU. De EU moet aanvullend blijven.

Artikel 4

De instellingen van de Europese Unie betrachten openheid en openbaarheid.

Toelichting Op dit vlak schiet de huidige EU tekort. Vooral de Raad van Ministers bezondigt zich aan ontoegankelijke achterkamertjespolitiek, op een wat nettere wijze ook wel betiteld als netwerkdiplomatie. Het meest recente voorbeeld is de `coup van Solana', de hoger vertegenwoordiger voor het buitenland en veiligheidsbeleid. Stukken die onder het beheer zijn van deze raadspensionaris zijn integraal uitgezonderd van openbaarheid. Een behoorlijke openbaarheidsregeling, bijvoorbeeld op het niveau van de Nederlandse Wet Openbaarheid van Bestuur is onontbeerlijk om het gezonde wantrouwen van de burgers in de Europese bureaucratie weg te nemen.

Artikel 5

De Europese Unie is gegrondvest op het beginsel van de verscheidenheid.

Toelichting Europese samenwerking mag en zal niet leiden tot het teloorgaan van plaatselijke, regionale en nationale eigenheid. De volkeren van Europa delen allemaal de gemeenschappelijke waarden van humanisme en christendom, misschien wel meer dan zij zelf beseffen. Bach is niet alleen van de Duitsers, Van Gogh niet alleen van de Nederlanders, `onze' Erasmus ligt in Bazel begraven. Maar binnen dit gegeven ligt Europa's kracht in de rijkdom van haar veelvormigheid, zoals die tot uiting komt in de vele talen. Dit gegeven onderscheidt de EU van de Verenigde Staten van Amerika, en moet veeleer beschouwd worden als kracht dan als zwakte.

Mr. J.G.C. Wiebenga is lid van het Europees Parlement voor de VVD.