BULTRUGGEN PIKKEN NIEUWE MELODIE OP VAN ENKELE IMMIGRANTEN

Bultruggen (Megaptera novaeangliae) in de Stille Oceaan voor de oostkust van Australië hebben een nieuwe lokroep geleerd van een paar soortgenoten afkomstig uit de Indische Oceaan voor de Australische westkust. Biologen van de Universiteit van Sydney en het Centrum voor Walvisonderzoek in Fremantle registreerden deze opmerkelijke `culturele revolutie' onder walvissen (Nature, 30 nov.).

Jarenlang maakten de onderzoekers voor de kust ten zuidoosten van Queensland geluidsopnames van de walvisliederen met behulp van onderwatermicrofoons vanaf in zee uitgezette boeien of kleine bootjes. Zij analyseerden zo meer dan duizend uur bultruggezang tijdens de paringstrek in de periode tussen 1995 en 1998. Het toeval wilde dat de Australiërs getuige waren van een radicale cultuuromslag. Twee zangers in het walviskoor van 82 leden zongen in 1996 plotseling een geheel nieuw deuntje. In het daarop volgende seizoen gingen er steeds meer mannen meezingen: ruim driekwart was overgeschakeld op het nieuwe liedje en drie van de in totaal 112 zingende walvissen zong een mengvorm tussen de oude en de nieuwe melodie.

In de winter van 1998 zong elke stier van de Oost-Australische kudde het lied van de West-Australische soortgenoten. Tussen deze populaties bestaat weinig uitwisseling. De onderzoekers vermoedden nu dat slechts een paar immigranten het nieuwe liedje hebben geïntroduceerd.

De Oost-Australische bultrugpopulatie verzamelt zich in de winter en het voorjaar van het Zuidelijke Halfrond in de warme wateren rond het Grote Barrière Rif om er te paren en te kalven. Daarna trekken de dieren weer terug naar de voedselrijke poolzee rond Antarctica. Mannelijke bultruggen (stieren) zingen in het voortplantingseizoen, tijdens de trek en in de paargebieden. Ze brengen een klaaglijk `lied' ten gehore: een ingewikkelde sequentie van lage grommen en hoge piepen die tien tot twintig minuten aanhoudt. Het is niet bekend of zij hiermee wijfjes willen aantrekken of er juist andere stieren mee willen afschrikken. Alle stieren uit één gebied zingen hetzelfde liedje.

Biologen wisten wel dat het walvislied van jaar tot jaar aan kleine veranderingen onderhevig was, maar dat het binnen korte tijd totaal zou kunnen veranderen is ongekend, ook bij andere diersoorten. Volgens de Australische onderzoekers wijst het fenomeen erop dat bultruggen `hitgevoelig' zijn: nieuwe melodieën hebben grote kans in korte tijd door te breken.