BEDERFELIJKE BOM

Het rommelt in Los Alamos. Een aantal experts van het wapenlaboratorium in New Mexico, waar ooit de eerste atoombom is ontwikkeld, heeft zich openlijk tegen het moratorium uit 1992 gekeerd volgens welk de Verenigde Staten geen kernwapenproeven meer houden, ook niet ondergronds. Afgelopen dinsdag zette The New York Times hun bezwaren uiteen. Computersimulaties en experimenten met onderdelen van kernwapens zijn, aldus de dissidenten, niet in staat om vast te stellen of de Amerikaanse voorraad aan kernwapens in goede conditie verkeert. Zonder kernexplosies geen veiligheid.

Het internationale verdrag op het algehele verbod van kernwapenproeven dateert van 1996. Maar vorig jaar weigerde het Amerikaanse Congres het te ratificeren omdat er twijfel bestond of testexplosies gemist konden worden. Wapenexperts stoken dit vuurtje nu op. Hun argument is dat bommen verouderen. In het metaal ontstaan onvermijdelijk scheurtjes en de straling van radioactieve componenten laat zijn sporen na. Kleine veranderingen, zo stellen de experts, kunnen de prestaties van een bom vergaand beïnvloeden. De oudste kernwapens in de vooraad zijn uit 1970.

Het programma om de kernwapenvoorraad zonder explosies te inspecteren dateert van 1995. Sindsdien is er ruim 20 miljard dollar aan uitgegeven. Het gaat dan om computersimulaties aangevuld met experimenten, zoals het bestralen van onderdelen van bommen met intense röntgenflitsen. Onlangs ontstond rumoer over een zeer krachtige laser die het Livermore-wapenlaboratorium aan het bouwen is om kernfusieproeven te doen en waarvan de kosten inmiddels tot boven de 4 miljard dollar zijn opgelopen. Voorstanders van explosies voeren aan dat proeven nooit kunnen uitwijzen in hoeverre de bom veranderd is omdat vergelijkingsmateriaal met het verleden ontbreekt.

Een andere klacht betreft de restricties die de wapenexperts is opgelegd sinds de affaire Wen Ho Lee. Lee werkte als kernfysicus in Los Alamos en werd verdacht van spionage voor China. Deze week berichtte het Amerikaanse persbureau Associated Press dat Lee in januari 1999 een aantal tapes met geheime gegevens heeft weggegooid en dat de FBI op de vuilstortplaats van Los Alamos op dit moment een grote zoekactie uitvoert. Als reactie op de affaire-Lee werd onderzoekers in wapenlaboratoria bevolen hun computer uit te schakelen zodra ze hun werkplek verlieten, ook voor korte tijd. Niet handig, als je bezig bent met omvangrijke berekeningen. Om een leegloop te voorkomen is de maatregel inmiddels teruggedraaid.

Een uitweg zou kunnen zijn om de wapens na verloop van tijd op te doeken en simpel nieuwe exemplaren te maken, identiek aan de oude. Probleem is dat veel productietechnieken niet meer worden toegepast, en dat de kopieën aanzienlijk van de originelen kunnen verschillen. Zodat je er eigenlijk ter controle een paar moet laten ploffen.