De Grote Satan 9

Het waren vriendelijke heren, beschaafd ook, zeker. Hun afscheid doet ons op zijn minst een beetje pijn: Nederland is minder Nederland geworden. Toch mogen we ook het woord verlossing wel gebruiken en dat in haar meest barmhartige betekenis: ,,De vrije markt is in haar anonimiteit de grootste vijand van de literatuur, de kunsten en het onafhankelijke denken'', het land zweeg. ,,De commercie is de vijand van alles, en dus ook van zichzelf'' herhaalde de ander daarom. Het is bijna Kuifje. Het wordt te pijnlijk. Hoe noem je mensen die taal noch teken van hun omgeving begrijpen?

De vrije markt bestaat niet. Er zijn alleen ijdele mensen die hun persoonlijkheid vormgeven. Door te communiceren, door de verstandige keuze van het juiste medium en media zijn talrijk. Beter is het te spreken van de vrije markten en één van deze heet: Kulturpessimismus. De grootkapitalisten daarvan toetsen elke ochtend hun gezicht op kritisch vermogen en laven zich aan `onafhankelijke' artikelen over de intellectuele beknelling. Laat nu een van hun beroemdste kopstukken – Richard Sennett: de flexibele mens is als een lichaam zonder ruggengraat – laat deze man nu juist afkomstig zijn uit het land dat met zijn dollarzweep alle cultuur en traditie van de aardbol af zou zwiepen. De professor geeft hier te Londen college en lijkt er nochtans erg gelukkig onder, zijn boeken verkopen daarbij goed.

Amerika, die `Grote Satan', Europa, dat oude wijf wiens laatste tanden door de fistfighters van Hollywood en Wall Street ontzenuwd zullen worden. Waarom geven we haar niet gewoon een nieuw gebit? Waarom nog steeds te spreken over samenleving en te somberen over haar verval terwijl ze allang uiteengevallen is? Waarom richten de Europeanen zich niet ieder op hun eigen specialisme?

Het gebeurt gelukkig al. Denk aan die aimabele chef de cuisine Veyrat die in Frankrijk met veel bravour uit het traditionele verbond van topkoks is gestapt en een nieuw genootschap heeft opgericht dat cultuur op haar waarde in plaats van haar afkomst beoordeelt. `Om te creëren heb je traditie nodig', beweert hij terecht. Cultuur immers, is als een rijke schatkist aan goede ideeën. Maar om die ideeën uit te dragen, moet je jezelf kunnen presenteren, kunnen tonen en de in Amerika ontwikkelde technieken zijn krachtig.

De enige reden waarom de binnensteden er overal hetzelfde uitzien, is dat te weinig mensen deze les hebben geleerd, maar misschien moet je inderdaad door de Mammoetwet zijn gevormd om dit te kunnen peilen. Daarom hebben we in de markt van McDonald's nog geen steeds `Potato Pietje' of een plagende `Dutch Treat'. Daarom is in de markt van Starbucks `gezellig' nog steeds niet doorgebroken om het vreselijke `apartheid' als internationaal Nederlands af te lossen. En daarom moet ik in Londen naar een New Yorkse piekeraar luisteren terwijl onze lieve Hollandse Hofland daar had kunnen staan.

Ik constateer het met spijt, mensen die aan dit `Amerikaanse heden' geen boodschap hebben, zij lijken sjiek gezegd aan contemporaine afasie, simpeler: zij zijn geestelijk reeds dood. Het is jammer, maar H.J.A. Hofland en Rudy Kousbroek: vaarwel.

    • Damiaan Messing