BSE: Duitsland nu onzeker

Duitsland ontwaakt ruw uit de droom van een BSE-vrij land, maar neemt nu drastische maatregelen. En: `veilig eten is duurder eten'.

Een treffender uitdrukking had de bejaarde boer niet kunnen gebruiken. Tijdens een drukbezochte bijeenkomst eerder deze week van lokale veehouders met SPD-deelstaatminister Ingrid Franzen (Landbouw) in het zuiden van Sleeswijk-Holstein riep hij uit: ,,Eerst Engeland, toen Frankrijk, nu Duitsland. Als het kalf verdronken is, dempt men pas de put!''.

Maar gedempt wordt er. De aanvankelijke zelfverzekerdheid als zou Duitsland een `BSE-vrij' eiland in Europa zijn, heeft in minder dan een week tijd plaats gemaakt voor een aanpak die de spreekwoordelijke Duitse grondigheid volledig onderschrijft. In de loop van vandaag stemmen de Bondsdag en de Bondsraad (de Duitse senaat) vermoedelijk in met een algemeen verbod op het gebruik van diermeel dat morgen al moet ingaan. Een verbod per afgelopen woensdag bleek juridisch niet haalbaar.

En vanaf volgende week moeten alle runderen die ouder zijn dan dertig maanden worden getest op de gevreesde `gekkekoeienziekte' BSE. Daarmee loopt Berlijn een kleine maand voor op de Europese Unie, die volgens een voorstel van de Europese Commissie deze tests met ingang van 1 januari volgende jaar voor de duur van een half jaar verplicht wil stellen. Naar verwachting zullen de Europese landbouwministers maandag akkoord gaan met de vérstrekkende maatregel onder druk van de geschrokken consument en importverboden van landen buiten de Unie.

Ook in Duitsland is het de publieke opinie – gepaard aan massale aandacht van de media – die de motor is achter de snelle Duitse inhaalslag in de strijd tegen BSE. Het machtige Bauernverband, de bond van Duitse boeren, schaart zich uit eigenbelang aan de zijde van de consument. Op de bijeenkomst met minister Franzen sprak de doorgaans zelfverzekerde voorzitter Otto-Dietrich Steensen van de bondsafdeling Sleeswijk-Holstein over de Duitse BSE-problematiek als over een `vicieuze cirkel': ,,Hoe komen we hieruit? Ik heb het antwoord niet''. Nu er gerede twijfel bestaat aan het eigen product ,,moet ieder voor zich maar de vraag beantwoorden of hij het vlees nog vertrouwt'', zo hield Steensen zijn leden voor.

Intussen is het onderzoek naar de oorzaak van het Duitse `BSE-drama' in volle gang. Een drama zoals in Groot-Brittannië is het overigens nog niet. Er is totnutoe welgeteld één geïnfecteerde koe ontdekt in de veestapel van boer Peter Lorenzen. Een tweede geval deed zich voor op de Azoren met een uit Nedersaksen geëxporteerd dier. Ook is nog niet vast komen te staan dat gevallen van de ziekte van Creutzfeldt-Jakob in Duitsland te maken hebben met BSE.

Maar de voortekenen zijn omineus en een economisch drama tekent zich inmiddels wel af op de markt voor rundvlees. Bovendien krijgt Duitsland van vandaag op morgen te maken met enorme logistieke problemen, zoals de vervanging van verdacht veevoer door bijvoorbeeld soja en het op grote schaal uitvoeren van BSE-tests. Pas nu begint de deelstaat Sleeswijk-Holstein met het opbouwen van testcapaciteit; het laboratoriumonderzoek naar de verdachte veestapel van boer Lorenzen moest nog elders gebeuren.

Het drama-in-wording heeft in elk geval van een enkele roepende in de woestijn alsnog een profeet gemaakt. Een paar jaar geleden meldde een veearts in Sleeswijk-Holstein al vier BSE-gevallen. Zij werd niet geloofd, omdat – onvolledige – tests haar ongelijk zouden hebben bewezen. De arts werd ontslagen nadat ze de publiciteit zocht. Deze week zei minister Franzen in het NDR-televisieprogramma Aktuell dat opnieuw zal worden gekeken naar de bevindingen van de veearts, alsook naar haar ontslag. In hetzelfde programma zei de Nederlandse BSE-deskundige Albert Osterhaus overigens dat bij de EU al sinds enige tijd geen geloof werd gehecht aan de bewering dat Duitsland `BSE-vrij' zou zijn. De hoopvolle Duitse hypothese als zou om een uitzonderingsgeval van zogenoemde `spontane' BSE gaan, acht Osterhaus ,,niet waarschijnlijk''

De Duitse politiek maakt inmiddels een jij-bak van de consumentenwoede. Minister Franzen: ,,Het is tegenwoordig een sport om levensmiddelen zo goedkoop mogelijk te kopen. Gezonde producten zijn gewoonweg duurder''.

    • Reinoud Roscam Abbing