`We willen toch geen zombies worden?'

GroenLinks vindt dat Kamerleden arbeid en zorg beter moeten kunnen combineren. De christelijke partijen zien daar weinig in.

Soms bespeurt Kamerlid Jet Bussemaker (PvdA) bij collega's nog een sfeer van: je kunt alleen maar een goed parlementariër zijn als je tot twaalf uur 's nachts rondhangt in Nieuwspoort, het perscentrum waar Kamerleden, voorlichters, lobbyisten en journalisten elkaar treffen. ,,Maar ik geloof dat je ook een goed Kamerlid kunt zijn als je naar de ouderavond van je kind gaat'', zegt Bussemaker.

Arbeid en zorg is een onderwerp dat sinds enige jaren hoog op de politieke agenda staat. Zwangerschapsverlof, ouderschapsverlof, zorgverlof en werken in deeltijd. Het wordt steeds beter geregeld of in wetten vastgelegd. Politici zelf kunnen aanspraak maken op dezelfde regelingen die er een eeuw geleden voor hen waren: geen.

Femke Halsema (GroenLinks) doet in het decembernummer van het blad Eva een poging om ,,een discussie over emancipatie in de politiek'' op gang te brengen. Ze vindt de politiek nog steeds een mannenbolwerk, omdat het werk zich nauwelijks leent voor de combinatie van arbeid en zorg. ,,Als je politieke verantwoording wilt dragen, word je voor de keuze gesteld om je gezinsleven daaraan ondergeschikt te maken'', zegt ze in een toelichting. Dat er nu geen vrouwelijke fractievoorzitter is noemt ze ,,gênant''. Ze pleit ervoor dat het politiek leiderschap van partijen en het Kamerlidmaatschap in een duobaan te vervullen zou moeten zijn.

,,Het politieke systeem moet zich aanpassen aan de maatschappelijke realiteit'', reageert PvdA'er Bussemaker. Zij is negen weken geleden bevallen van dochter Sascha. Gebruikelijk is dat vrouwen tien tot twaalf weken na de bevalling thuisblijven. Vier weken geleden ging Bussemaker echter alweer aan het werk.

,,Als Kamerlid ben je altijd paraat'', zegt Halsema. Vorige week duurde het debat over euthanasie tot twee uur 's nachts. ,,Ik doe het met volle overgave hoor, maar je kunt dan toch echt problemen krijgen met je privé-leven. En we willen toch ook geen sociale zombies als volksvertegenwoordiger? Of die er nu zijn? Dat zeg ik niet. Er zijn wel veel mannen die dit kunnen doen door de traditionele rolverdeling.''

Sinds oktober hebben werknemers het wettelijk recht om in deeltijd te werken. Maar dit geldt niet voor volksvertegenwoordigers. Zij zijn geen werknemer. Ze hebben een bijzondere rechtspositie, die van politiek ambtsdrager. Het salaris (ruim 14.000 gulden per maand plus 3.200 gulden onkostenvergoeding) heet sinds de negentiende eeuw een schadeloosstelling, in de veronderstelling dat ze tijdelijk een gewone baan moeten opgeven. Om Kamerleden meer rechten te geven is een grondwetswijziging nodig. Dat is lastig. In 1996 haalde een kabinetsvoorstel voor vervanging tijdens de zwangerschap het in de Eerste Kamer niet omdat de VVD tegen was. Het kabinet heeft op Prinsjesdag aangekondigd het opnieuw te gaan proberen.

Duobanen zijn nog verder weg. VVD, CDA en de kleine christelijke partijen zijn tegen. Als volksvertegenwoordiger ben je gekozen voor vier jaar, 24 uur per dag, vinden zij. ,,Het werk houdt nooit op. Je blijft altijd verantwoordelijk en je kunt je stemrecht als parlementariër nooit overdragen'', zegt Ank Bijleveld (CDA). Zelf heeft ze twee kinderen, van 7 en bijna 4. Met uitzondering van Kamerrecessen ziet ze haar kinderen drie dagen in de week niet. ,,Ik heb dat goed geregeld met mijn man.''

Leen van Dijke (ChristenUnie) noemt de duobaan onhandig en onwenselijk. Als je kiest voor het Kamerlidmaatschap weet je dat je een drukke baan krijgt, vindt Van Dijke. En die keuze maak je samen met je partner. Van Dijke: ,,Tegen Femke Halsema zou ik willen zeggen: niet heel Nederland denkt volgens het grachtengordelprincipe. Daar zijn nogal wat Kamerleden mee behept.''

Maar een Kamerlid heeft ook veel vrijheid om zijn eigen tijd in te delen. Volgens Van Dijke zou er ook veel te winnen zijn als er iets aan de drukke agenda wordt gedaan. Met name GroenLinks zou hier bij kunnen helpen, zegt Van Dijke. ,,Zij moeten niet zo hijgerig achter het nieuws aan te lopen en ministers niet voor elke ademtocht naar de Kamer halen. Dat zou al een stuk schelen.''

Door het voorzitterschap van Jeltje van Nieuwenhoven is op dat vlak al wel iets verbeterd. Als het even kan maakt ze om elf uur 's avonds een einde aan de debatten. Maar dan is de crèche al dicht.