Selectie Musea

Saenredam

In 1636 tekende Pieter Jansz. Saenredam (1597-1665) twintig weken aaneengesloten in Utrecht en in de jaren daarna werkte hij deze tekeningen van Middeleeuwse kerken uit tot schilderijen. Het Centraal Museum heeft een indrukwekkende expositie aan het Utrechtse werk gewijd, met 15 schilderijen en 40 tekeningen. Saenredam was een ambitieus kunstenaar en zijn schilderstechniek was zeer tijdrovend, zodat hij slechts anderhalf schilderij per jaar produceerde. Het kwam bij hem niet alleen aan op scherpe observatie, maar ook op beheersing van de ingewikkelde regels van het perspectief. Toch was het Saenredam, meer nog dan om proporties en ruimtelijkheid, om iets anders was te doen, namelijk om de weergave van licht. Een van de voorbeelden daarvan is De Mariaplaats en de Sint-Mariakerk: het is één wonderbaarlijke tinteling van licht.

Pieter Saenredam: schilderijen en tekeningen uit Utrecht t/m 4 febr in het Centraal Museum, Nicolaaskerkhof 10, Utrecht. Di t/m zo 11-17u.

Reizen

De aanleiding voor de expositie `Reizen door stad en land' in het Teylers Museum, is het 25-jarig jubileum van een internationaal bedrijf. Maar waarom zou een befaamd museum als Teylers zich voor het karretje van zo'n bedrijf laten spannen? Een bezoek aan de expositie maakt al snel een eind aan alle argwaan. Verwijzingen naar het jubilerende bedrijf zijn zo goed als afwezig en bij de selectie uit `de verzameling van de directeur' de collectie J.A. Fentener van Vlissingen hebben duidelijk alleen kwalitatieve criteria een rol gespeeld. Bijeengebracht zijn honderd tekeningen van landschappen en stadsgezichten door meesters uit de Nederlanden, uit de 16de tot de vroege 19de eeuw met vooral veel 17de-eeuwse landschaps- en topografische tekeningen. Het resultaat is een lust voor het oog.

Reizen door stad en land; Noord- en Zuid-Nederlandse landschapstekeningen 1550-1830 t/m 3 dec in het Teylers Museum, Spaarne 16, Haarlem. Di t/m za 10-17u, zo 12-17u

Farao's

Een van de meest tot de verbeelding sprekende farao's uit de Egyptische geschiedenis was Amenhotep IV ofwel Achnaton. Binnen vijf jaar na zijn aantreden in 1353 v.Chr. kondigde hij in plaats van de honderden lokale en nationale goden een monotheïstische godsdienst af rond de zonnegod Aton en hij noemde zichzelf naar hem. Met zijn hof trok Achnaton van de hoofdstad Thebe naar een nieuwe, uit het niets opgetrokken stad: Achetaton. Vrouwen kregen een grotere rol in de koningscultus. Naast hemzelf liet Achnaton zijn vrouw, koningin Nefertiti, prominent afbeelden op beelden en reliëfs. Na een bewind van zeventien jaar overleed Achnaton en zijn vernieuwingen werden onder zijn zoon en troonopvolger Toetanchamon ongedaan gemaakt. Achnatons graf werd verwoest en zijn stad werd verlaten; in de 19de eeuw werden de resten van Achetaton opgegraven bij het huidige el-Amarna. De tentoonstelling `Farao's van de zon' in Leiden is een eerbetoon aan wat de `Amarnaperiode' is gaan heten (1353-1336 v.Chr.), met topstukken van de koninklijke familie, maar ook sieraden, gebruiksvoorwerpen en afbeeldingen van gewone Egyptenaren. Het initiatief voor deze enorme operatie werd genomen door het Boston Museum of Fine Arts, dat het Rijksmuseum van Oudheden benaderde met een verzoek om bruiklenen en Leiden wist als enige Europese instelling de 220 stukken ook zelf in huis te halen.

Farao's van de zon t/m 18 febr in het Rijksmuseum van Oudheden, Rapenburg 28, Leiden. Dag 10-18 u.

Kinderportretten

Veel kinderportretten in de 16de en 17de eeuw zijn beladen met symbolen die verwijzen naar een strenge opvoeding, discipline en deugdzaamheid, zoals gedresseerde honden of gesnoeide planten. Op de expositie `Het kinderportret in de Nederlanden, 1500-1700' in het Frans Halsmuseum is goed te zien dat het kinderleven in die tijd niet over rozen ging. Kinderen stralen geen onbekommerde jeugd uit en dat had vooral te maken met de voortdurende nabijheid van de dood. Op verschillende familieportretten zweven de gestorven kinderen boven de levende als engeltjes door de lucht, soms worden ze geportretteerd op hun doodsbedje. De 85 schilderijen die bijeen zijn gebracht tonen meestal adellijke of welgestelde kinderen uit de Noordelijke en Zuidelijk Nederlanden uit de periode 1500-1700, toen dit genre hier tot bloei kwam.

Kinderen op hun mooist. Het kinderportret in de Nederlanden 1500-1700 t/m 31 dec in het Frans Halsmuseum, Grote Markt 16, Haarlem, daarna t/m 22 april in Antwerpen. Ma t/m za 11-17 u., zo 12-17u.

En verder

Couture Locale t/m 14 jan in het Amsterdams Historisch Museum, Kalverstraat 2. Ma t/m vr van 10-17u; za en zo van 11-17u; De Gruyter, geschiedenis van een kruideniersimperium t/m 14 jan in het Noordbrabants Museum, Verwersstraat 41, Den Bosch. Di t/m vr 10-17u, za en zo 12-17u.