Reisagent regelt verhaal met vrachtwagen erbij

Mensensmokkelaars sturen asielzoekers uit Azerbeid- zjan, Armenië, Irak en Afghanistan. De reis, het verhaal en de bestemming worden geregeld.

Een Armeense vrouw reist met hulp van een vriend naar buurland Georgië. Daar neemt ze de bus naar Moskou. ,,In Moskou wachtte [een reisagent] op ons. Hij bracht ons naar iemand met een vrachtwagen. Ik mocht niet met hem praten. Ik ben in de vrachtwagen gestapt en vijf dagen later ben ik aangekomen in Nederland.''

`Gedeeltelijk georganiseerde hulp', noemen de analysten van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) deze reis. Voor het rapport Asielstroom uit de Kaukasus en de Russische Federatie werden ruim tweehonderd dossiers van asielzoekers uit deze regio nauwkeurig bekeken. Welke routes zijn populair, wat kost het, hoe georganiseerd zijn de smokkelaars, hoe makkelijk is het om een smokkelorganisatie te vinden?

Het vinden van mensensmokkelaars blijkt ,,geen probleem'', schrijft de IND. Er zijn meestal wel vrienden of familieleden met contacten. ,,Mijn buren hebben het contact gelegd'', zegt de een. ,,Een vriend bracht mij naar twee mannen met een vrachtwagen'', zegt de ander. En als vrienden of familie niet kunnen helpen, dan weten de asielzoekers dat ze in de haven, op een parkeerterrein voor vrachtwagens of op het vliegveld terecht kunnen. ,,In Pjatigorsk (Rusland, red.) hebben wij gehoord dat er in Minvody heel veel vrachtauto's staan en dat sommige chauffeurs bereid zijn om je naar het buitenland te brengen'', zegt een man.

Asielzoekers uit Azerbeidzjan en Armenië reizen via de Oekraïne, Rusland en Turkije. Meestal per vrachtwagen, soms per vliegtuig. Een Armeense man geeft een piloot vierhonderd dollar, wordt naar Kiev gevlogen en door de piloot langs de douane geholpen. Een via via geregelde reisagent staat hem al op te wachten en brengt hem voor 3.500 dollar in een truck naar Nederland. Precies de gemiddelde prijs.

Uit het rapport blijkt in detail hoe afhankelijk asielzoekers zijn van mensensmokkelaars. De reisagenten regelen niet alleen vervoer, ze kiezen ook het land van bestemming en geven — blijkt uit de verklaringen — de asielzoekers een ,,gestandaardiseerd'' verhaal mee. Een asielrelaas waarmee de kans op toelating tot de procedure en wellicht een status het grootst wordt geacht. Voor Azeri is dat `discriminatie' door een gemengde afkomst (half Azeri, half Armeens) of een gemengd huwelijk (getrouwd met Armeniër).

Opvallend is dat honderd procent van de Azeri en 94 procent van de Armeniërs zich meldt zonder papieren. De onderzoekers verwoorden het vriendelijk, maar laten er geen misverstand over bestaan dat het onmogelijk is door de Oekraïne of Rusland te reizen zonder papieren en dat er dus bewust documenten `verloren' worden — waarschijnlijk op instigatie van de smokkelaars.

Ook uit een ander IND-rapport, Mensensmokkel en reisroutes uit Irak en Afghanistan, blijkt hoe invloedrijk en bepalend de mensensmokkelaars zijn. Negentig procent van de asielzoekers uit Afghanistan gebruikte een reisagent, negentig procent steekt illegaal de grens met Nederland over. Ze melden zich ongedocumenteerd en steken een ,,vaag en onduidelijk'' verhaal af over hun reis.

Ook bij Irakezen en Afghanen wordt de keuze voor Nederland door mensensmokkelaars gemaakt. Jarenlang was Nederland dé bestemming: 26 procent van de Irakese en 43 procent van de Afghaanse asielzoekers in Europa meldde zich in Nederland. Maar na een grote piek in 1997 en 1998 daalde het aantal asielzoekers uit deze twee landen, tot naar schatting zo'n achtduizend dit jaar. De IND concludeert dat reisagenten en mensensmokkelaars Nederland na een aantal maatregelen ,,minder aantrekkelijk'' vinden. Het aantal asielzoekers uit Azerbeidzjan is na een piek vorig jaar teruggelopen tot het niveau van 1998 — nog altijd vier maal zoveel als in de jaren daarvoor toen er nog oorlog werd gevoerd tussen Armenië en Azerbeidzjan. En verder zijn er weer `nieuwe landen' waar smokkelaars Nederland kennelijk kansrijk achten. Stijgers dit jaar zijn voormalig Joegoslavië, Iran, Sierra Leone en Angola.